Theo số liệu tổng kết, từ năm 2018 đến tháng 11/2025, cơ quan tiến hành tố tụng trên cả nước chỉ khởi tố 16 vụ án liên quan đến pháp nhân thương mại phạm tội. Các vụ án chủ yếu tập trung ở các lĩnh vực như trốn thuế, trốn đóng bảo hiểm xã hội, xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp và buôn lậu. Hình phạt được áp dụng chủ yếu là phạt tiền.

Chưa tương xứng với tính chất nguy hiểm của hành vi: Nhiều sai phạm lớn trong quản lý, sử dụng đất đai hoặc thao túng thị trường tài chính mang tính hệ thống, do ban lãnh đạo pháp nhân cấu kết thực hiện để thu lợi bất chính hàng nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, theo quy định cũ, cơ quan chức năng chỉ có thể truy cứu TNHS đối với cá nhân cá biệt, còn thực thể pháp nhân - Nơi trực tiếp thụ hưởng nguồn lợi bất chính và có năng lực tài chính lớn để khắc phục hậu quả, lại đứng ngoài vòng chế tài hình sự.

Hiệu quả răn đe thấp, bất bình đẳng trong xử lý: Việc chỉ áp dụng chế tài hành chính đối với pháp nhân trong các vụ án kinh tế lớn tạo ra sự "lờn luật". Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng chấp nhận nộp phạt hành chính để tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm vì lợi nhuận thu về vượt trội so với mức phạt. Đồng thời, điều này gây mất cân bằng trong việc bảo vệ quyền lợi giữa Nhà nước, người lao động và doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Đồng chí Thượng tướng Lê Văn Tuyến – Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Đảng ủy Công an Trung ương, Thứ trưởng Bộ Công an chủ trì Hội nghị tham vấn chính sách dự án BLHS sửa đổi

Để khắc phục những hạn chế trên, Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2026 nghiên cứu mở rộng phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với một số nhóm hành vi vi phạm trong lĩnh vực thuế, bảo hiểm, lao động, tài chính và quản lý, sử dụng đất đai. Việc hoàn thiện các quy định này nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật có tổ chức; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, người lao động và các tổ chức, cá nhân liên quan.

Việc mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại không nhằm gây khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh mà hướng tới xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, công bằng, lành mạnh; đồng thời nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động.

Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn để xử lý các hành vi vi phạm nghiêm trọng do pháp nhân thực hiện, góp phần xây dựng nền kinh tế phát triển bền vững, thượng tôn pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong xã hội.

Phòng Cảnh sát kinh tế