7 chính sách đột phá trong dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự đáp ứng
yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm

Dưới góc độ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, Phòng Cảnh sát hình sự thông tin đến quần chúng nhân dân và các cơ quan, doanh nghiệp 07 định hướng chính sách cốt lõi của dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự:

1. Hoàn thiện quy định loại trừ, miễn trách nhiệm hình sự: khoan hồng và bảo vệ sự đổi mới sáng tạo

Sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong tư duy lập pháp lần này là ưu tiên bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Dự thảo đề xuất loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng mô hình sản xuất, kinh doanh mới do nguyên nhân khách quan. Đặc biệt, pháp luật cho phép tạm hoãn truy cứu hoặc miễn trách nhiệm hình sự đối với các vi phạm kinh tế mang lại hiệu quả cho xã hội, không có yếu tố tham nhũng và người vi phạm có khả năng khắc phục toàn bộ hậu quả.

2. Hoàn thiện cơ sở pháp lý đấu tranh, phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa

Dự thảo sửa đổi định hướng mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm các tội có tính nguy hiểm cao cho xã hội và bổ sung quy định xử lý “tổ chức tội phạm”. Bên cạnh đó, để bao quát thực tiễn, Bộ luật sẽ bổ sung quy định tịch thu các dạng tài sản kiểu mới liên quan trực tiếp đến tội phạm như: tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá và quyền tài sản.

Đồng thời, truyền thống đạo lý vẫn được đề cao qua việc mở rộng diện người thân thích không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không tố giác, che giấu tội phạm.

3. Chuyển dịch hệ thống hình phạt: tăng chế tài kinh tế, giảm lệ thuộc án tù

Hệ thống hình phạt hướng tới việc thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo. Dự thảo tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, đồng thời quy định người bị kết án tử hình nếu hết thời hiệu thi hành án sẽ được chuyển thành án tù chung thân. Đặc biệt, Tòa án có thể quyết định phạt tiền thay vì phạt tù đối với tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng nếu người phạm tội thành khẩn, tích cực hợp tác và bồi thường toàn bộ thiệt hại. Bộ luật cũng sẽ bổ sung hình phạt “lao động công ích” phục vụ cộng đồng.

4. Siết chặt tình tiết định tội, định khung hình phạt: chống tùy nghi trong xét xử

Nhằm bảo đảm pháp luật được áp dụng thống nhất, dự thảo đề xuất luật hóa các tình tiết mang tính định tính từ các văn bản dưới luật (như Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán) vào thẳng Bộ luật Hình sự. Ở chiều ngược lại, dự thảo đề xuất phi hình sự hóa một số hành vi bằng cách bỏ tình tiết “đã bị xử phạt vi phạm hành chính” hoặc “đã bị kết án” làm căn cứ định tội đối với các vi phạm không đáng kể. Đối với nhóm tội phạm môi trường, định lượng cấu thành tội phạm sẽ được giảm xuống nhằm siết chặt quản lý và bảo vệ hệ sinh thái.

5. Bổ sung tội danh mới: “giăng lưới” tội phạm không gian mạng và tội phạm xuyên quốc gia

Để không bỏ lọt tội phạm, dự thảo đề xuất nội luật hóa các cam kết quốc tế, xử lý hình sự hành vi vi phạm bí mật thương mại, cướp biển, tài trợ khủng bố... Đặc biệt, không gian mạng sẽ được đưa vào tầm ngắm với việc truy cứu trách nhiệm hình sự các hành vi như: lập trình và sử dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo (AI) để phạm tội, phát tán hình ảnh, video deepfake, rửa tiền bằng tiền điện tử, lừa đảo qua sàn giao dịch ảo. Các hành vi gây bức xúc như mua bán thai nhi cũng sẽ bị xử lý nghiêm để góp phần răn đe, phòng ngừa chung.

6. Hoàn thiện quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Không chỉ cá nhân, các tổ chức và doanh nghiệp cũng phải chịu chế tài nghiêm khắc nếu vi phạm pháp luật hình sự. Theo định hướng mới, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại sẽ được mở rộng bao trùm lên các nhóm tội về thuế, lao động, tài chính, bảo hiểm. Thậm chí, những pháp nhân đứng sau các hành vi cho vay lãi nặng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản hay vi phạm quản lý, sử dụng đất đai cũng sẽ bị xử lý.

7. Khắc phục vướng mắc kỹ thuật lập pháp, bảo đảm tính đồng bộ

Để hệ thống pháp luật logic và khoa học, các quy định về trình tự, thủ tục tố tụng và thi hành án hình sự đang nằm trong Bộ luật Hình sự sẽ được rà soát, loại bỏ nhằm tránh chồng lấn với Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Thi hành án hình sự. Cùng với đó, dự thảo sẽ sửa đổi các khung hình phạt quá rộng, khắc phục tình trạng “gối khung” và quy định rõ ràng dấu hiệu cấu thành để phân biệt rạch ròi các tội danh với nhau.

Theo lộ trình do Bộ Công an đề xuất, dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 và thông qua tại Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XVI. Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Lâm Đồng sẽ luôn bám sát các quy định mới, kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng với mọi loại tội phạm, bảo vệ cuộc sống bình yên và hạnh phúc của Nhân dân.

Phòng Cảnh sát hình sự