Trước sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, các loại tội phạm công nghệ cao không ngừng biến tướng thủ đoạn, lợi dụng những kẽ hở pháp lý để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của người dân, gây bức xúc trong dư luận xã hội. Trước tình hình đó, với tinh thần thượng tôn pháp luật và quyết tâm bảo vệ cuộc sống bình yên của Nhân dân, kể từ ngày 01/07/2026, Luật An ninh mạng năm 2025 cùng nhiều nghị định, thông tư hướng dẫn chính thức có hiệu lực thi hành.

Đây được xem là dấu mốc quan trọng, thể hiện bước tiến trong tư duy lập pháp, tạo dựng 05 trụ cột pháp lý vững chắc trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm lừa đảo trên không gian mạng.

1. Nghiêm cấm lợi dụng trí tuệ nhân tạo, Deepfake để lừa đảo

Thời gian qua, các đối tượng phạm tội đã triệt để lợi dụng trí tuệ nhân tạo để tạo dựng hình ảnh, video, âm thanh giả mạo như Deepfake, DeepVoice một cách tinh vi; giả danh người thân, thậm chí giả danh cán bộ, chiến sĩ lực lượng chức năng để thực hiện hành vi lừa đảo, đánh vào lòng tin của người dân.

Nhằm trực diện vô hiệu hóa thủ đoạn nguy hiểm này, điểm g khoản 2 Điều 7 Luật An ninh mạng năm 2025 đã chính thức bổ sung quy định nghiêm cấm hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ mới để giả mạo video, hình ảnh, giọng nói của người khác trái quy định pháp luật. Đây là bước đi kịp thời, góp phần lấp đầy khoảng trống pháp lý, tạo cơ sở để lực lượng chức năng đấu tranh, truy tố, xử lý nghiêm các đối tượng lợi dụng công nghệ để phạm tội.

2. Dựng “rào chắn” sinh trắc học

Mục tiêu cuối cùng của nhiều kịch bản lừa đảo là chiếm đoạt tiền của bị hại thông qua các tài khoản ngân hàng “rác”, không chính chủ - công cụ tiếp tay đắc lực cho tội phạm. Để cắt đứt tận gốc “huyết mạch” tẩu tán tài sản này, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư số 77/2025/TT-NHNN, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.

Theo quy định mới, các giao dịch chuyển tiền trực tuyến có giá trị từ 10 triệu đồng/lần hoặc tổng giá trị từ 20 triệu đồng/ngày đều bắt buộc phải xác thực bằng sinh trắc học khuôn mặt kết hợp mã OTP. Sự phối hợp chặt chẽ giữa quy định pháp luật và giải pháp công nghệ sẽ góp phần hạn chế các thủ đoạn thao túng, chiếm đoạt tài khoản, nhất là trong trường hợp không có sự hiện diện của chính chủ tài khoản.

3. Lấy bảo vệ dữ liệu cá nhân làm trọng tâm

Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy, nhiều kịch bản lừa đảo chỉ có thể phát huy tác dụng khi đối tượng nắm được thông tin cá nhân của bị hại. Trước tình hình trên, Luật An ninh mạng năm 2025 đã xác định an ninh dữ liệu là nội dung trọng tâm, xuyên suốt trong công tác bảo vệ an ninh mạng quốc gia.

Luật quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trong việc bảo vệ dữ liệu; đồng thời kiên quyết ngăn chặn, xử lý nghiêm các hành vi thu thập, mua bán, chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân trên không gian mạng. Chặn đứng tình trạng rò rỉ dữ liệu chính là triệt tiêu “nguyên liệu” mà tội phạm thường sử dụng để dàn dựng các kịch bản lừa đảo tinh vi.

4. Nâng cao trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Trẻ em và người cao tuổi luôn là nhóm đối tượng yếu thế, dễ bị các phần tử xấu lợi dụng, dẫn dụ truy cập vào các đường link độc hại. Với tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong công cuộc bảo vệ an ninh mạng, khoản 2 Điều 16 Luật An ninh mạng năm 2025 đã thiết lập cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt: khi trẻ em sử dụng mạng xã hội, cha mẹ hoặc người giám hộ bắt buộc phải dùng thông tin của mình để đăng ký tài khoản, qua đó thực hiện việc giám sát chặt chẽ.

Cùng với đó, các doanh nghiệp cung cấp nền tảng số phải nêu cao trách nhiệm xã hội, chủ động kiểm soát nội dung, xây dựng hệ thống kỹ thuật để kịp thời ngăn chặn, gỡ bỏ những thông tin có nội dung gây nguy hại hoặc xâm hại trẻ em.

5. Tăng chế tài xử phạt đối với hành vi tung tin giả

Thông tin giả mạo, sai sự thật từ lâu đã trở thành “mồi nhử” nguy hiểm để tội phạm dẫn dụ, đánh lừa nạn nhân. Nhằm làm trong sạch môi trường mạng, giữ vững trận địa tư tưởng, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, đã tăng nặng chế tài xử lý đối với các hành vi vi phạm.

Theo đó, hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật sẽ bị xử phạt từ 20 đến 30 triệu đồng. Đặc biệt, mức phạt có thể lên đến 50 triệu đồng đối với hành vi chia sẻ thông tin xuyên tạc, gây hoang mang trong Nhân dân hoặc gây thiệt hại cho hoạt động kinh tế - xã hội. Đây là mức chế tài có tính răn đe mạnh mẽ, góp phần thu hẹp “đất sống” của tội phạm lừa đảo trên không gian mạng.

Có thể khẳng định, hệ thống pháp luật về an ninh mạng ngày càng được hoàn thiện, trao cho các lực lượng chức năng, đặc biệt là lực lượng Công an nhân dân, những công cụ pháp lý mạnh mẽ, sắc bén để đấu tranh, trấn áp tội phạm. Tuy nhiên, “lá chắn thép” của pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả cao nhất khi có sự đồng hành, chung sức của mỗi người dân bằng tinh thần cảnh giác, không lơ là, chủ quan trước mọi thủ đoạn của tội phạm.

Sự kết hợp hài hòa giữa “lá chắn thép” của pháp luật và ý thức cảnh giác của toàn xã hội sẽ tạo nên một không gian mạng Việt Nam an toàn, lành mạnh, văn minh; nơi tội phạm lừa đảo ngày càng bị thu hẹp môi trường hoạt động, góp phần giữ vững an ninh, trật tự, bảo vệ cuộc sống bình yên, hạnh phúc của Nhân dân.

Phòng Kỹ thuật nghiệp vụ và Ngoại tuyến