Thế nhưng, fentanyl được tổng hợp bất hợp pháp và sử dụng như một loại ma túy. Nhóm tội phạm thường trộn lẫn fentanyl với heroin, cocain hoặc ma túy tổng hợp để tăng cảm giác mạnh khi dùng ma túy. Fentanyl và các chất dẫn xuất của nó có độc tính rất mạnh nên nguy cơ gây tử vong cao hơn nhiều so với heroin. Bởi vậy fentanyl và một số dẫn xuất của nó được đưa vào bảng I – danh mục cần kiểm soát theo Công ước quốc tế 1961 của Liên hợp quốc.
Fentanyl gây nghiện mạnh và là nguyên nhân làm tử vong hàng đầu ở Mỹ và một số nước do dùng quá liều. Chỉ với một lượng rất nhỏ khoảng 2 mg fentanyl - tương đương kích thước 5 đến 7 hạt muối, cũng có thể gây tử vong do suy hô hấp.
Fentanyl lần bắt đầu lan rộng như một loại ma túy đường phố ở Mỹ vào năm 2012, thay thế heroin và thuốc giảm đau được kê đơn, trở thành loại thuốc gây nghiện nguy hiểm nhất được các băng đảng tội phạm bán.
Tại Mỹ, chỉ trong 12 tháng tính đến tháng 10/2024, fentanyl cướp đi sinh mạng của hơn 52.000 người, tức trung bình hơn 150 người mỗi ngày. Con số đẩy cuộc khủng hoảng thuốc giảm đau opioid, vốn đã âm thầm gây ra hàng trăm nghìn cái chết tại Mỹ trong thế kỷ này, lên một mức độ thảm khốc chưa từng có.
Giống các opioid khác như morphin hay heroin, fentanyl tạo cảm giác hưng phấn, thư giãn và giảm đau, nhưng kèm theo các tác dụng phụ nguy hiểm như lú lẫn, buồn ngủ, đặc biệt là suy hô hấp. Khi quá liều, người dùng có thể nhanh chóng rơi vào hôn mê, da lạnh và ẩm, cơ thể tím tái rồi tử vong do ngừng thở.
Do gây ra những thay đổi trong não bộ, fentanyl có khả năng gây nghiện rất cao. Tình trạng này được chẩn đoán là "rối loạn sử dụng opioid", một bệnh lý mạn tính có thể điều trị bằng các loại thuốc như methadone, buprenorphine kết hợp với liệu pháp hành vi.
Lê Tiến