Từ đổi mới tư duy chính sách đến bảo đảm quyền của người khuyết tật

Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người khuyết tật là nội dung quan trọng trong chính sách an sinh xã hội, bảo vệ quyền con người và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội. Yêu cầu đặt ra không chỉ là chăm sóc, hỗ trợ những trường hợp có hoàn cảnh khó khăn mà còn tạo điều kiện để người khuyết tật thực hiện quyền, phát huy năng lực và tham gia bình đẳng vào đời sống xã hội.

Sau sáu năm thực hiện Chỉ thị số 39-CT/TW ngày 01/11/2019 của Ban Bí thư khóa XII, công tác người khuyết tật đạt nhiều kết quả tích cực. Nhận thức của hệ thống chính trị và xã hội từng bước được nâng cao; cơ chế, chính sách tiếp tục hoàn thiện. Tuy nhiên, người khuyết tật vẫn gặp không ít khó khăn trong tiếp cận giao thông, giáo dục, việc làm, công nghệ và dịch vụ công.

Trên cơ sở đó, ngày 22/9/2026, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 14-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác người khuyết tật trong tình hình mới, thay thế Chỉ thị số 39-CT/TW. Chỉ thị nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ chăm sóc, trợ giúp sang bảo đảm quyền bình đẳng, tạo cơ hội hòa nhập và phát triển; lấy sự tham gia, khả năng hòa nhập và chất lượng sống của người khuyết tật làm thước đo hiệu quả chính sách.

Hội Người mù sơ kết 05 năm thực hiện Chỉ thị số 39-CT/TW ngày 01/11/2019 của Ban Bí thư khóa XII (Nguồn: https://hnmvn.vn)

Đối với lực lượng Công an cơ sở, định hướng này đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khuyết tật. Thông qua công tác nắm tình hình, quản lý địa bàn và tiếp xúc với Nhân dân, Công an xã, phường có điều kiện phát hiện sớm nguy cơ xâm hại, nhận diện những khó khăn trong thực hiện quyền công dân và phối hợp với các cơ quan chức năng triển khai biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Chủ động phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi xâm hại người khuyết tật

Chỉ thị số 14-CT/TW đặt ra yêu cầu các cơ quan bảo vệ pháp luật, chính quyền và lực lượng chức năng chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm các hành vi bạo lực, xâm hại, ngược đãi, bỏ rơi, phân biệt đối xử hoặc lợi dụng người khuyết tật để trục lợi.

Trong thực tế, người khuyết tật có thể đối mặt với các nguy cơ như bạo lực gia đình, chiếm đoạt tài sản, cưỡng ép lao động, lợi dụng hoàn cảnh khó khăn để trục lợi hoặc lừa đảo trên không gian mạng. Một số trường hợp gặp khó khăn trong giao tiếp, di chuyển, tiếp cận thông tin hoặc phụ thuộc vào người chăm sóc, ảnh hưởng đến khả năng phát hiện, trình báo và tìm kiếm sự trợ giúp khi bị xâm hại.

Trước tình hình đó, lực lượng Công an cơ sở cần tăng cường nắm tình hình địa bàn, tiếp nhận thông tin, phản ánh của Nhân dân; chủ động phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm theo đúng quy định pháp luật.

Quá trình tiếp nhận, xác minh, giải quyết vụ việc phải bảo đảm khách quan, đúng thẩm quyền; chú trọng bảo vệ quyền riêng tư, danh dự, nhân phẩm và thông tin cá nhân của người khuyết tật. Đồng thời, có phương thức giao tiếp, hỗ trợ phù hợp để họ trình bày nguyện vọng và thực hiện các quyền hợp pháp của mình.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật, hướng dẫn kỹ năng phòng ngừa tội phạm bằng những hình thức dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm người khuyết tật; nâng cao trách nhiệm của gia đình, người chăm sóc và cộng đồng trong phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm hại.

Bảo đảm quyền tiếp cận, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân

Một trong những định hướng quan trọng của Chỉ thị số 14-CT/TW là tăng cường khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, dịch vụ công, công nghệ thông tin và trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật.

Đối với lực lượng Công an cơ sở, yêu cầu này cần được cụ thể hóa trong giải quyết thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền, nhất là các lĩnh vực cư trú, căn cước, định danh điện tử và dịch vụ công trực tuyến.

Chuyển đổi số tạo điều kiện giảm thời gian, chi phí đi lại, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ cho người dân. Tuy nhiên, người khiếm thị, khiếm thính hoặc khuyết tật vận động có thể gặp khó khăn khi sử dụng nền tảng số, tiếp nhận hướng dẫn hoặc trực tiếp đến cơ quan giải quyết thủ tục hành chính nếu thiếu điều kiện hỗ trợ phù hợp.

Vì vậy, Công an cấp xã cần chủ động hướng dẫn, hỗ trợ người khuyết tật thực hiện thủ tục hành chính; sử dụng phương thức giao tiếp phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi trong tiếp công dân và nghiên cứu các hình thức hỗ trợ đối với trường hợp khó khăn trong di chuyển, tiếp cận công nghệ.

Đồng thời, phát huy hiệu quả ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử theo quy định, góp phần đơn giản hóa thủ tục, hạn chế yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trong hệ thống dữ liệu được phép khai thác.

Việc hỗ trợ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, tôn trọng quyền tự quyết và sự đồng thuận của người khuyết tật, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ công thuận lợi, bình đẳng.

Phát huy hiệu quả công tác dân vận, xây dựng cộng đồng an toàn, nhân văn

Chỉ thị số 14-CT/TW xác định công tác người khuyết tật là nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; đồng thời yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền, xóa bỏ định kiến, kỳ thị, phân biệt đối xử, tạo điều kiện để người khuyết tật hòa nhập và đóng góp cho cộng đồng.

Trong đó, lực lượng Công an cơ sở có điều kiện phát huy vai trò kết nối thông qua công tác dân vận và phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Trọng tâm là phối hợp với Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan chuyên môn, tổ chức của người khuyết tật và Nhân dân trong tuyên truyền pháp luật, phòng ngừa xâm hại, hỗ trợ những trường hợp khó khăn.

Đặc biệt, tại địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, lực lượng Công an cần tăng cường phối hợp với chính quyền và các tổ chức đoàn thể để phát hiện, chuyển thông tin về những khó khăn, vướng mắc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khuyết tật đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

Cùng với đó, cần chú trọng xây dựng các mô hình dân vận thiết thực, kết hợp tuyên truyền pháp luật, hướng dẫn kỹ năng phòng ngừa tội phạm, hỗ trợ tiếp cận dịch vụ công và kết nối nguồn lực xã hội. Các hoạt động phải phù hợp với nhu cầu, tôn trọng nguyện vọng, phát huy tính chủ động và khả năng tham gia của chính người khuyết tật.

Việc đồng hành, hỗ trợ người khuyết tật cũng cần gắn với thực hiện Sáu điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân, xây dựng văn hóa ứng xử, đạo đức công vụ và phong cách gần dân, trọng dân, vì Nhân dân phục vụ.

Đưa Chỉ thị vào cuộc sống bằng những hành động thiết thực

Lực lượng Công an hỗ trợ người khuyết tật trong cấp giấy tờ tùy thân (Nguồn: Báo Công an TP Đà Nẵng)

Chỉ thị số 14-CT/TW xác định mục tiêu đến năm 2030 nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm an sinh xã hội, mở rộng cơ hội học tập, lao động, khởi nghiệp, sáng tạo và tham gia các hoạt động xã hội của người khuyết tật. Tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới hệ thống an sinh xã hội bao trùm, bình đẳng, tạo điều kiện để người khuyết tật phát triển toàn diện, sống độc lập và đóng góp tích cực cho xã hội.

Để cụ thể hóa những mục tiêu đó, lực lượng Công an cơ sở cần tiếp tục quán triệt các nội dung của Chỉ thị gắn với chức năng, nhiệm vụ; tập trung nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi xâm hại người khuyết tật; hỗ trợ tiếp cận dịch vụ hành chính công và tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan.

Cùng với đó, quan tâm bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp, tiếp nhận thông tin, giải quyết vụ việc liên quan đến người khuyết tật cho cán bộ, chiến sĩ trực tiếp làm nhiệm vụ; bảo đảm phương thức hỗ trợ phù hợp, tôn trọng quyền riêng tư, quyền tự quyết và khả năng tiếp cận bình đẳng.

Hiệu quả thực hiện Chỉ thị cần được đánh giá bằng những chuyển biến thực chất, từ việc người khuyết tật được tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn, các nguy cơ xâm hại được phát hiện, ngăn chặn kịp thời đến những khó khăn trong thực hiện quyền công dân được quan tâm tháo gỡ.

Với vai trò là lực lượng gần dân, sát dân, Công an cơ sở có điều kiện trực tiếp góp phần đưa các chủ trương, chính sách về người khuyết tật vào cuộc sống. Mỗi hoạt động phòng ngừa, bảo vệ, hỗ trợ thiết thực không chỉ góp phần bảo đảm an ninh, trật tự mà còn thể hiện tinh thần vì Nhân dân phục vụ, xây dựng môi trường sống an toàn, bình đẳng, nhân văn và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với lực lượng Công an nhân dân.

Phòng An ninh chính trị nội bộ