Trong đó, nội dung tại điểm 4.1, khoản 4, Điều 4 về việc chính thức hóa mô hình Tổ, đoàn giám sát thường xuyên đã thiết lập cơ chế kiểm soát liên tục, góp phần nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát, giữ vững kỷ luật, kỷ cương của Đảng.

Đổi mới tư duy phòng ngừa trong công tác kiểm tra, giám sát

Công tác kiểm tra, giám sát là chức năng lãnh đạo quan trọng, góp phần giữ gìn kỷ luật, kỷ cương và nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” năm 1947: “Chín phần mười khuyết điểm trong công việc của chúng ta là vì thiếu kiểm tra”. Lời dạy của Người đến nay vẫn còn nguyên giá trị, nhất là trong bối cảnh toàn Đảng đang tiếp tục đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.

Thời gian qua, công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đạt nhiều kết quả quan trọng; nhiều vụ việc, vụ án được phát hiện, xử lý nghiêm minh theo tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, khi sai phạm đã kéo dài, hậu quả thường rất lớn, tác động trực tiếp đến công tác cán bộ, hiệu lực hoạt động của bộ máy và niềm tin của Nhân dân.

Quy định số 21-QĐ/TW ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu khách quan đó, chuyển phương thức giám sát từ thụ động sang chủ động, từ phát hiện sau vi phạm sang phòng ngừa từ sớm, từ xa. Trước đây, giám sát thường xuyên chủ yếu dựa vào việc cán bộ theo dõi địa bàn dự họp, nắm tình hình hoặc thẩm định báo cáo định kỳ do cơ sở gửi lên, nên vẫn tiềm ẩn nguy cơ thiếu thông tin, chậm phát hiện dấu hiệu bất thường.

Việc quy định rõ nội dung “thông báo phân công cấp ủy viên thực hiện giám sát thường xuyên, thành lập các Tổ, đoàn giám sát thường xuyên”, kèm theo thẩm quyền yêu cầu cung cấp báo cáo, hồ sơ, tài liệu, đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để cơ quan kiểm tra chủ động nắm chắc tình hình thực tế, kịp thời phát hiện, cảnh báo, chấn chỉnh những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Những vấn đề đặt ra trong quá trình triển khai

Để mô hình giám sát thường xuyên phát huy hiệu quả, quá trình triển khai tại cơ sở cần nhận diện đúng những khó khăn, thách thức có thể phát sinh trong thực tiễn.

Trước hết là nguy cơ hành chính hóa hoạt động giám sát. Quyền yêu cầu báo cáo, cung cấp hồ sơ, tài liệu là công cụ cần thiết để phục vụ giám sát. Tuy nhiên, nếu vận hành máy móc, thiếu trọng tâm, trọng điểm, hoạt động này có thể tạo thêm gánh nặng hành chính cho cơ sở. Việc yêu cầu giải trình, báo cáo thường xuyên nhưng không dựa trên chỉ dấu rủi ro cụ thể sẽ dễ làm lãng phí thời gian, ảnh hưởng đến hiệu quả điều hành của cấp ủy, chính quyền cấp dưới. Do đó, cần phân định rõ ranh giới giữa giám sát để hỗ trợ, phòng ngừa với việc can thiệp sâu vào hoạt động thường xuyên của cơ sở.

Bên cạnh đó, bản lĩnh, đạo đức công vụ của cán bộ làm công tác kiểm tra, giám sát là yếu tố có ý nghĩa quyết định. Mối quan hệ giữa tổ giám sát và đối tượng giám sát nếu không được kiểm soát chặt chẽ có thể chuyển từ quan hệ công vụ sang quan hệ quen biết, thân tình. Khi cán bộ giám sát thiếu bản lĩnh, thiếu khách quan, tổ giám sát thường xuyên có nguy cơ trở thành hình thức, không phát huy được vai trò cảnh báo, phòng ngừa sai phạm.

Một vấn đề khác cần quan tâm là tâm lý e dè, sợ sai, sợ trách nhiệm của một bộ phận cán bộ cơ sở. Nếu cơ chế giám sát thường xuyên chỉ thiên về tìm lỗi, phê bình, xử lý mà thiếu đánh giá khách quan, toàn diện thì có thể làm gia tăng tâm lý làm việc cầm chừng, né tránh đổi mới, không dám nghĩ, không dám làm. Vì vậy, giám sát phải hướng đến mục tiêu phòng ngừa, uốn nắn, hỗ trợ cán bộ thực hiện đúng quy định, đồng thời kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp cố ý vi phạm, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi.

Giải pháp nâng cao hiệu quả triển khai Quy định số 21-QĐ/TW

Để phát huy giá trị thực tiễn của Quy định số 21-QĐ/TW, Ủy ban Kiểm tra các cấp và toàn hệ thống chính trị cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp căn cơ.

Trước hết, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, chuẩn hóa bộ tiêu chí giám sát. Việc giám sát phải dựa trên dữ liệu, chỉ số, dấu hiệu cảnh báo cụ thể, hạn chế tối đa cách làm cảm tính. Cần xây dựng cơ chế liên thông dữ liệu giữa các cơ quan chức năng có liên quan, qua đó giúp Ủy ban Kiểm tra xác định đúng lĩnh vực, địa bàn, tổ chức đảng, đảng viên có dấu hiệu rủi ro để thành lập Tổ, đoàn giám sát đúng trọng tâm, trọng điểm; vừa nâng cao hiệu quả giám sát, vừa giảm thiểu sự can thiệp không cần thiết vào hoạt động bình thường của cơ sở.

Thứ hai, cần kết hợp chặt chẽ giữa giám sát và cơ chế bảo vệ cán bộ. Hoạt động giám sát phải khách quan, công tâm, không định kiến, không quy chụp. Đối với những trường hợp cán bộ có sai sót nhưng xuất phát từ động cơ trong sáng, vì lợi ích chung, cần được xem xét, đánh giá toàn diện, báo cáo cấp có thẩm quyền để có hướng xử lý phù hợp. Ngược lại, đối với trường hợp lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi cá nhân, vun vén lợi ích nhóm, phải kiên quyết chuyển sang quy trình kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm và xử lý nghiêm theo quy định.

Thứ ba, cần tăng cường kiểm soát quyền lực đối với chính Tổ, đoàn giám sát. Cán bộ tham gia giám sát phải có trình độ chuyên môn, năng lực thực tiễn, bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức công vụ trong sáng. Cùng với đó, cần áp dụng nghiêm quy định về luân chuyển địa bàn theo dõi, phòng ngừa quan hệ thân tình, nể nang, né tránh; đồng thời quy định rõ trách nhiệm liên đới của cán bộ giám sát nếu để xảy ra tình trạng bao che, bỏ lọt dấu hiệu vi phạm hoặc lạm dụng thẩm quyền trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Việc triển khai mô hình giám sát thường xuyên theo Quy định số 21-QĐ/TW là giải pháp quan trọng nhằm hoàn thiện phương thức lãnh đạo, nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực trong Đảng. Cơ chế này thể hiện tư duy quản trị hiện đại, chủ động phát hiện, cảnh báo, uốn nắn cán bộ từ khi mới phát sinh dấu hiệu lệch chuẩn, hạn chế tối đa việc phải áp dụng các biện pháp xử lý kỷ luật, pháp luật khi hậu quả đã xảy ra.

Vận hành hiệu quả, công tâm mô hình giám sát thường xuyên sẽ góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ; giữ vững kỷ luật, kỷ cương trong Đảng; củng cố niềm tin của Nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng, đáp ứng yêu cầu xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh trong tình hình mới.

Cơ quan Ủy ban kiểm tra Đảng ủy Công an tỉnh