Chiều 18/8/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và định hướng, chính sách dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Sáng 20/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về hai nội dung này.

Theo nội dung cơ quan soạn thảo trình Quốc hội, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, quan điểm về cải cách tư pháp, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, hoàn thiện chính sách phòng, chống tội phạm, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đối với Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, việc sửa đổi được đặt ra nhằm phù hợp với yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Hoàn thiện chính sách hình sự, tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định về tội phạm, hình phạt; các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; đồng thời tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả thi.

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo tiếp tục rà soát hệ thống tội danh, bổ sung các hành vi mới cần xử lý hình sự và nghiên cứu điều chỉnh một số quy định nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Cơ quan soạn thảo xác định việc sửa đổi phải bảo đảm quy định rõ ràng, minh bạch, khả thi, không chồng chéo và tránh hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự.

Một trong những nội dung đáng chú ý là phương án tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Theo phương án được Chính phủ trình Quốc hội, dự thảo đề xuất giữ hình phạt tử hình đối với 4 tội danh gồm: phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy. Đây mới là phương án trong dự thảo đang được Quốc hội xem xét, chưa phải quy định pháp luật đã có hiệu lực. 

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày Tờ trình về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và định hướng, chính sách dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Một số nội dung đáng chú ý của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Chính sách đối với nghiên cứu, thử nghiệm và đổi mới sáng tạo

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng nghiên cứu mở rộng một số trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới khi đáp ứng các điều kiện luật định. Nội dung này nhằm thể chế hóa chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, dự thảo nghiên cứu bổ sung các quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp theo điều kiện luật định. Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát phạm vi, điều kiện áp dụng để bảo đảm chính sách không bị lợi dụng nhằm hợp thức hóa sai phạm hoặc làm giảm hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Các nội dung nêu trên hiện vẫn thuộc phạm vi dự thảo, cần tiếp tục được Quốc hội xem xét, thảo luận và hoàn thiện trước khi trở thành quy định pháp luật chính thức.

Rà soát tổ chức, thẩm quyền của cơ quan điều tra

Định hướng, chính sách dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) tập trung rà soát, kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, chất lượng, hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới.

Theo định hướng trình Quốc hội, phương án đang được nghiên cứu theo hướng không tiếp tục tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện; đồng thời rà soát, điều chỉnh tổ chức, thẩm quyền của các cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Đây là nội dung định hướng, chính sách đang được xem xét, chưa phải quy định đã được ban hành.

Đối với Công an cấp xã, việc giao nhiệm vụ cho Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã được đặt trong cơ chế phân công, ủy quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh. Việc thụ lý, điều tra vẫn được thực hiện dưới sự chỉ đạo, phân công, ủy quyền và giám sát của Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh; không làm hình thành một cấp Cơ quan Cảnh sát điều tra độc lập ở cấp xã.

Cơ quan soạn thảo đồng thời tiếp tục rà soát trách nhiệm xác minh ban đầu tố giác, tin báo về tội phạm của Công an cấp xã để bảo đảm thống nhất với pháp luật tố tụng hình sự.

Quốc hội thông qua cơ chế, chính sách đặc thù trong lĩnh vực kinh tế, khoa học và công nghệ

Sáng 24/8/2026, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, với tỷ lệ đại biểu tán thành chiếm 93% tổng số đại biểu Quốc hội.

Nghị quyết được xây dựng nhằm tạo cơ sở pháp lý để xử lý một số vấn đề thực tiễn trong lĩnh vực kinh tế, đồng thời tạo không gian pháp lý cho đổi mới sáng tạo, khuyến khích những hoạt động vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Các nội dung liên quan cũng được nghiên cứu để bảo đảm tính đồng bộ với quá trình sửa đổi Bộ luật Hình sự.

Cần phân biệt rõ, Nghị quyết nêu trên đã được Quốc hội biểu quyết thông qua, trong khi dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và định hướng, chính sách dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) vẫn đang trong quá trình xem xét, tiếp thu và hoàn thiện. Vì vậy, các phương án được nêu trong dự thảo chưa phải là quy định pháp luật đã có hiệu lực và cần được thông tin đúng với trạng thái pháp lý của văn bản.

Phòng Cảnh sát Kinh tế