Chuyển mạnh từ khai thác biển sang quản trị biển hiện đại

Một trong những định hướng quan trọng của Nghị quyết số 20-NQ/TW là chuyển mạnh từ tư duy khai thác tài nguyên và phát triển kinh tế biển đơn thuần sang phát triển toàn diện không gian biển quốc gia; từ quản lý theo từng ngành sang mô hình quản trị hiện đại, tổng hợp, thống nhất trên cơ sở dữ liệu số và quy hoạch không gian biển.

Phát triển kinh tế biển được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái, khoa học, công nghệ, quốc phòng, an ninh và giữ vững chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia trên biển.

Đến năm 2030, Nghị quyết đặt mục tiêu hoàn thành 100% phân vùng chức năng biển cho từng ngành, lĩnh vực, địa phương; diện tích các khu bảo tồn biển, ven biển đạt tối thiểu 6% diện tích tự nhiên vùng biển quốc gia; 100% chất thải nhựa ven biển được thu gom, xử lý; 100% các đảo trọng yếu, dân sinh có hệ thống xử lý chất thải rắn và nước thải. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, giàu từ biển và phát triển bền vững từ biển.

Khai thác tài nguyên biển phải đúng quy hoạch, đúng pháp luật

Hệ thống pháp luật hiện hành, trong đó có Luật Biển Việt Nam, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, Luật Thủy sản và Luật Bảo vệ môi trường, đã quy định các nguyên tắc quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên gắn với bảo vệ môi trường biển, hải đảo.

Theo đó, tổ chức, cá nhân hoạt động trên biển phải tuân thủ các quy định pháp luật tương ứng với loại hình hoạt động; thực hiện thủ tục về sử dụng khu vực biển, môi trường, khai thác tài nguyên và các nghĩa vụ khác khi thuộc trường hợp pháp luật quy định; đồng thời chủ động phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cố và không làm ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, an toàn hàng hải, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Pháp luật nghiêm cấm các hành vi như:

- Khai thác, sử dụng tài nguyên biển và hải đảo trái quy định của pháp luật.

- Thực hiện hoạt động không phù hợp với quy hoạch không gian biển quốc gia, kế hoạch sử dụng biển và các quy hoạch có liên quan đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, công bố.

- Hủy hoại, làm suy thoái môi trường, hệ sinh thái biển, hải đảo.

- Nhận chìm vật, chất ở vùng biển Việt Nam khi không có giấy phép hoặc thực hiện trái quy định.

- Lợi dụng hoạt động điều tra, nghiên cứu, khai thác, sử dụng tài nguyên biển, hải đảo làm ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, hành vi vi phạm có thể bị xử lý hành chính, buộc khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ theo quy định.

Phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp

Nghị quyết số 20-NQ/TW yêu cầu tập trung lãnh đạo, chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), gắn với phục hồi nguồn lợi thủy sản và phát triển kinh tế biển bền vững.

Theo quy định pháp luật về thủy sản, chủ tàu, thuyền trưởng và ngư dân cần thực hiện đầy đủ các điều kiện áp dụng đối với từng loại tàu, hoạt động khai thác; duy trì thiết bị giám sát hành trình đối với tàu cá thuộc diện phải lắp đặt; ghi, nộp nhật ký khai thác, thực hiện quy định về cập cảng, rời cảng, kiểm soát sản lượng và truy xuất nguồn gốc thủy sản.

Đặc biệt, không đưa tàu cá khai thác trái phép tại vùng biển nước ngoài; không khai thác tại khu vực cấm, thời gian cấm; không sử dụng chất nổ, xung điện, chất độc hoặc ngư cụ bị cấm; không khai thác các loài thủy sản nguy cấp, quý, hiếm trái quy định.

Việc chấp hành pháp luật về thủy sản góp phần bảo vệ nguồn lợi, duy trì sinh kế lâu dài và đáp ứng yêu cầu phát triển nghề cá bền vững.

Bảo vệ môi trường biển bắt đầu từ những hành động cụ thể

Bảo vệ môi trường, phục hồi hệ sinh thái biển

Nghị quyết số 20-NQ/TW đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ các nguồn gây ô nhiễm từ đất liền, vùng ven biển, hải đảo và hoạt động trên biển; giảm thiểu rác thải nhựa đại dương; tăng cường thu gom, phân loại, tái chế, tái sử dụng chất thải.

Đồng thời, Nghị quyết yêu cầu bảo vệ, phục hồi các hệ sinh thái có giá trị như rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển, bãi triều, đầm phá; mở rộng và quản lý hiệu quả hệ thống khu bảo tồn biển, các khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao.

Để góp phần bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, mỗi tổ chức, cá nhân cần thực hiện đúng các quy định pháp luật và lưu ý:

- Không xả rác, dầu thải, nước thải, hóa chất hoặc các chất gây ô nhiễm ra sông, cửa biển, bãi biển và vùng biển trái quy định.

- Hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần; thực hiện phân loại, thu gom và chuyển giao chất thải đúng quy định.

- Không mua bán, vận chuyển, tiêu thụ san hô, động vật biển nguy cấp, quý, hiếm hoặc thủy sản có nguồn gốc khai thác bất hợp pháp.

- Không tự ý khai thác tài nguyên, phá rừng ngập mặn, san lấp hoặc xây dựng công trình tại khu vực ven biển khi chưa đáp ứng các điều kiện pháp luật có liên quan.

- Tuân thủ quy định tại khu bảo tồn biển, không có hành vi làm tổn hại rạn san hô và các hệ sinh thái tự nhiên.

- Khi phát hiện hành vi xả thải, khai thác tài nguyên trái pháp luật, tàu cá có dấu hiệu vi phạm hoặc sự cố môi trường biển, cần kịp thời thông báo cho chính quyền và cơ quan chức năng.

Nghị quyết số 20-NQ/TW xác định xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là chiến lược phát triển lâu dài, trong đó quản trị biển hiện đại, phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, nâng cao đời sống cư dân ven biển và bảo đảm quốc phòng, an ninh được đặt trong mối quan hệ tổng thể.

Việc hiểu đúng và chấp hành các quy định về khai thác, sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường và hoạt động trên biển là cơ sở để khai thác hiệu quả tiềm năng biển, đồng thời bảo vệ nguồn tài nguyên và hệ sinh thái cho sự phát triển lâu dài.

Phòng An ninh Kinh tế