Thời gian qua, trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng xảy ra nhiều vụ cháy, nổ gây thiệt hại về người và tài sản. Trong đó, vụ cháy tàu chở dầu ngày 26/4/2026 tại khu vực biển Bình Thạnh, thuộc thôn 1 Bình Thạnh, xã Liên Hương, làm 01 người chết, 02 người bị thương, phương tiện bị hư hỏng; vụ cháy ngày 25/5/2026 tại Công ty Cổ phần Vật liệu xây dựng và Khoáng sản Bình Thuận, thuộc thôn 2, xã Hàm Thuận, gây thiệt hại 05 xe ô tô.

Thực tế cho thấy, nguy cơ cháy, nổ thường phát sinh khi các quy định an toàn về phòng cháy, chữa cháy không được chấp hành đầy đủ, như lắp đặt, sử dụng thiết bị điện không bảo đảm an toàn; bất cẩn khi sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt; bố trí hàng hóa dễ cháy gần nguồn nhiệt.

Từ thực tiễn điều tra, xử lý tội phạm, Công an tỉnh Lâm Đồng thông tin những quy định pháp luật cơ bản về trách nhiệm bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy, các hành vi vi phạm và chế tài xử lý để cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân nắm rõ và nghiêm túc chấp hành.

Những hành vi bị nghiêm cấm và trách nhiệm bảo đảm an toàn về phòng cháy, chữa cháy

Điều 14 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ quy định các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có: cố ý gây cháy, nổ, tai nạn, sự cố gây thiệt hại hoặc có khả năng gây thiệt hại về người, tài sản; báo cháy giả; sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hàng hóa, chất, vật phẩm nguy hiểm về cháy, nổ; chuyển đổi, bổ sung công năng sử dụng công trình, hạng mục công trình không bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy; tự ý thay đổi, di chuyển, che khuất phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ, biển báo, biển chỉ dẫn đã được trang bị; cản trở lối thoát nạn; làm mất tác dụng của lối thoát nạn, đường thoát nạn, ngăn cháy lan; lấn chiếm, bố trí vật cản gây cản trở hoạt động của phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cơ giới.

Theo khoản 1 Điều 23 của Luật, cơ sở phải bảo đảm các điều kiện an toàn về phòng cháy, gồm: có nội quy phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ phù hợp với từng loại hình cơ sở; trang bị phương tiện, hệ thống phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo quy định; trang bị thiết bị truyền tin báo cháy kết nối với hệ thống Cơ sở dữ liệu về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và truyền tin báo cháy theo lộ trình do Chính phủ quy định; có phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; thành lập lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cơ sở hoặc phân công người thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ. Khoản 3 Điều 8 của Luật quy định người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm tổ chức huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ; ban hành nội quy; kiểm tra, đôn đốc duy trì điều kiện an toàn; xây dựng, thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; trang bị, duy trì tính năng sử dụng của phương tiện phòng cháy, chữa cháy; lập, quản lý hồ sơ và khai báo, cập nhật dữ liệu về phòng cháy, chữa cháy.

Đối với nhà ở, Điều 20 của Luật yêu cầu lắp đặt, sử dụng thiết bị điện bảo đảm an toàn; bố trí bếp đun nấu, nơi thờ cúng, đốt vàng mã bảo đảm an toàn; không để vật, chất dễ cháy, nổ gần nguồn lửa, nguồn nhiệt; trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy phù hợp; bố trí, duy trì lối thoát nạn, lối ra khẩn cấp. Đối với nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh, ngoài các yêu cầu trên còn phải có biển cấm, biển báo, biển chỉ dẫn và giải pháp ngăn cách hoặc ngăn cháy giữa khu vực sản xuất, kinh doanh hàng hóa có nguy cơ cháy, nổ với khu vực để ở. Trường hợp kinh doanh hàng hóa nguy hiểm về cháy, nổ, khoản 2 Điều 21 quy định không được bố trí chỗ ngủ trong khu vực sản xuất, kinh doanh; phải có phương tiện báo cháy, giải pháp thông gió và thiết bị phát hiện sự cố rò rỉ chất khí nguy hiểm về cháy, nổ. Người thuê, mượn, ở nhờ nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh cũng có trách nhiệm bảo đảm các điều kiện này theo khoản 8 Điều 8. Bên cạnh đó, Điều 24 của Luật yêu cầu chỉ sử dụng thiết bị sạc điện cho xe động cơ điện bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia; nơi sạc điện cho xe động cơ điện trong nhà phải có giải pháp bảo đảm an toàn về phòng cháy.

Khi nào vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Khoản 1 Điều 313 Bộ luật Hình sự quy định người nào vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy gây thiệt hại cho người khác thuộc một trong các trường hợp: làm chết người; gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên; gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 121%; gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy được xác định dựa trên hai dấu hiệu. Thứ nhất, người thực hiện có hành vi vi phạm quy định về an toàn trong sử dụng điện, nguồn lửa, nguồn nhiệt; bảo quản, sử dụng chất, hàng hóa nguy hiểm về cháy, nổ; trang bị phương tiện; hoặc bảo đảm lối thoát nạn. Thứ hai, hành vi đó gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản đạt một trong các ngưỡng quy định tại khoản 1 Điều 313 Bộ luật Hình sự. Ngoài ra, theo khoản 4 Điều 313, dù hậu quả chưa xảy ra, người vi phạm vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả làm chết 03 người trở lên, gây tổn hại sức khỏe của 03 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 201% trở lên hoặc gây thiệt hại tài sản từ 1.500.000.000 đồng trở lên và hậu quả chỉ được ngăn chặn kịp thời. Điều luật quy định chủ thể là “người nào”; trên thực tế, đó có thể là người đứng đầu cơ sở, chủ hộ kinh doanh, người được phân công thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy hoặc người trực tiếp sử dụng điện, nguồn lửa, nguồn nhiệt.

Người sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng hoặc mua bán trái phép chất cháy có thể bị xử lý về tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng hoặc mua bán trái phép chất cháy, chất độc theo Điều 311 Bộ luật Hình sự. Người vi phạm quy định về quản lý việc sản xuất, trang bị, sử dụng, bảo quản, lưu giữ, vận chuyển, mua bán hoặc xử lý chất cháy gây thiệt hại cho người khác có thể bị xử lý theo Điều 312. Đối với người có chức vụ, quyền hạn trong công tác quản lý, kiểm tra về phòng cháy, chữa cháy mà vì thiếu trách nhiệm không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nhiệm vụ được giao, gây hậu quả nghiêm trọng thì có thể bị xử lý về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 360 Bộ luật Hình sự.

Khung hình phạt và hình phạt bổ sung

Khung cơ bản quy định tại khoản 1 Điều 313 là phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 02 năm đến 05 năm.

Khung tăng nặng quy định tại khoản 2 là phạt tù từ 05 năm đến 08 năm, áp dụng khi phạm tội làm chết 02 người; gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% đến 200%; gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng. Khung cao nhất quy định tại khoản 3 là phạt tù từ 07 năm đến 12 năm khi phạm tội làm chết 03 người trở lên; gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 201% trở lên; gây thiệt hại về tài sản từ 1.500.000.000 đồng trở lên. Trường hợp quy định tại khoản 4 bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.

Ngoài hình phạt chính, khoản 5 Điều 313 quy định người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung gồm: phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Pháp nhân thương mại không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội danh này (Điều 76 Bộ luật Hình sự); tuy nhiên, cơ sở, doanh nghiệp vẫn có thể phải bồi thường thiệt hại, bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị đình chỉ hoạt động theo quy định.

Quy định của pháp luật về tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy

Mức xử phạt vi phạm hành chính

Theo Điều 4 Nghị định số 106/2025/NĐ-CP, mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ là 50.000.000 đồng đối với cá nhân. Các mức phạt tiền quy định tại Chương II của Nghị định áp dụng đối với cá nhân; hộ gia đình, hộ kinh doanh bị áp dụng cùng mức phạt này, còn tổ chức thực hiện cùng hành vi vi phạm bị phạt gấp 02 lần. Đối với nhiều hành vi, như sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt không bảo đảm khoảng cách an toàn phòng cháy, chữa cháy; lắp đặt, sử dụng điện không bảo đảm an toàn phòng cháy; hoặc không trang bị phương tiện chữa cháy thông dụng, mức phạt tiền tăng gấp hai lần nếu để xảy ra cháy nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cụ thể, đối với việc tổ chức công tác phòng cháy, chữa cháy tại cơ sở, hành vi không ban hành hoặc không niêm yết nội quy, biển báo, biển cấm, biển chỉ dẫn về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ bị phạt tiền từ 6.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng (khoản 3 Điều 7); không thành lập Đội phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cơ sở bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng (khoản 4 Điều 8); không thực hiện tự kiểm tra về phòng cháy, chữa cháy định kỳ bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng (khoản 3 Điều 10); không xây dựng phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ của cơ sở bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng (khoản 5 Điều 26); không trang bị, lắp đặt hoặc không kết nối thiết bị truyền tin báo cháy theo quy định bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng (khoản 6 Điều 28).

Đối với điều kiện an toàn về phòng cháy, chữa cháy, hành vi lắp đặt, sử dụng dây dẫn điện, thiết bị điện không bảo đảm an toàn phòng cháy bị phạt tiền từ 6.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng; không có giải pháp ngăn cháy đối với khu vực sạc điện cho xe động cơ điện tập trung trong nhà bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng (khoản 1, điểm a khoản 4 Điều 12). Hành vi để vật tư, hàng hóa, phương tiện giao thông, vật dụng cản trở lối thoát nạn hoặc đường thoát nạn bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng; không duy trì hoặc không có đủ lối thoát nạn, đường thoát nạn của nhà, công trình bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng (khoản 2, khoản 5 Điều 24). Hành vi không trang bị, lắp đặt hệ thống báo cháy, hệ thống chữa cháy bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng và bị đình chỉ hoạt động từ 03 tháng đến 06 tháng (khoản 9, khoản 11 Điều 20). Hành vi đưa công trình thuộc diện phải thẩm định thiết kế về phòng cháy, chữa cháy vào khai thác, sử dụng khi chưa có văn bản thẩm định thiết kế bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng và bị đình chỉ hoạt động từ 03 tháng đến 12 tháng (khoản 4, điểm b khoản 6 Điều 18).

Chế tài hành chính áp dụng đối với hành vi vi phạm chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 313 Bộ luật Hình sự. Nếu hành vi làm chết người, gây tổn hại sức khỏe, gây thiệt hại về tài sản đạt các ngưỡng quy định hoặc thuộc trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 313, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Một số tình huống vi phạm thường gặp

Trên thực tế, nguy cơ cháy thường phát sinh từ hệ thống điện trong nhà ở, nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh được lắp đặt tạm bợ, sử dụng quá tải, không thường xuyên kiểm tra, thay thế; sạc điện cho xe động cơ điện trong nhà vào ban đêm mà không có giải pháp bảo đảm an toàn; để hàng hóa, vật dụng dễ cháy gần bếp đun nấu, nơi thờ cúng, đốt vàng mã hoặc nguồn nhiệt. Khi sự cố xảy ra vào ban đêm, đám cháy có thể lan nhanh, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản.

Một dạng vi phạm khác là bố trí chỗ ngủ trong khu vực kinh doanh hàng hóa dễ cháy; không có giải pháp ngăn cách khu vực sản xuất, kinh doanh với khu vực để ở; lắp đặt khung, lưới bảo vệ, chất hàng hóa, phương tiện làm cản trở hoặc mất tác dụng của lối thoát nạn, lối ra khẩn cấp. Đối với cơ sở, vi phạm thường gặp là không ban hành nội quy, không phân công người thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy, không xây dựng, thực tập phương án chữa cháy, không duy trì phương tiện phòng cháy, chữa cháy đã trang bị hoặc tự ý cải tạo, thay đổi công năng sử dụng công trình không bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy.

Bảo đảm an toàn về phòng cháy, chữa cháy là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và mỗi cá nhân. Đối với doanh nghiệp, người đứng đầu cơ sở cần chủ động rà soát điều kiện an toàn về phòng cháy theo quy định; thường xuyên kiểm tra, kịp thời sửa chữa, thay thế dây dẫn điện, thiết bị điện không bảo đảm an toàn; bố trí nơi sạc điện cho xe động cơ điện bảo đảm an toàn; trang bị, duy trì phương tiện phòng cháy, chữa cháy và lối thoát nạn. Khi phát hiện cháy, nổ, phải kịp thời báo cho lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ hoặc cơ quan Công an nơi gần nhất, đồng thời tổ chức chữa cháy, thoát nạn theo quy định.

Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra