Không chỉ xây dựng sai phép mới có thể bị xử lý

Từ ngày 01/7/2026, Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 có hiệu lực, thay thế Luật Xây dựng số 50/2014/QH13. Cùng với đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 217/2026/NĐ-CP quy định về quản lý hoạt động xây dựng và Nghị định số 207/2026/NĐ-CP quy định về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình. Từ ngày 26/8/2026, Nghị định số 339/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng có hiệu lực, thay thế Nghị định số 16/2022/NĐ-CP.

Theo Điều 15 Luật Xây dựng năm 2025, các hành vi bị nghiêm cấm không chỉ gồm xây dựng công trình trong khu vực cấm hoặc không phù hợp quy chuẩn, mà còn có việc khởi công khi chưa đủ điều kiện; vi phạm quy định về an toàn lao động, tài sản, phòng cháy, chữa cháy, an ninh, trật tự, bảo vệ môi trường; tự ý thay đổi thiết kế đã được thẩm định, phê duyệt làm ảnh hưởng đến an toàn xây dựng.

Đáng lưu ý, theo khoản 1 Điều 48 Luật Xây dựng năm 2025, công trình chỉ được khởi công khi bảo đảm đầy đủ các điều kiện theo quy định, trong đó có mặt bằng xây dựng, giấy phép xây dựng theo quy định, thiết kế bản vẽ thi công được phê duyệt, hợp đồng với nhà thầu và thông báo khởi công đến cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng tại địa phương.

Đối với doanh nghiệp, chủ đầu tư và cơ sở kinh doanh, việc “có công trình để hoạt động” không thể là lý do để bỏ qua các bước pháp lý trước khi xây dựng. Mọi khâu từ khảo sát, thiết kế, lựa chọn nhà thầu đến thi công, giám sát, nghiệm thu đều phải được thực hiện đúng quy định và bảo đảm an toàn.

Một sai sót có thể phải trả giá bằng tính mạng, tài sản

Thực tế trên địa bàn tỉnh cho thấy những vi phạm trong hoạt động xây dựng có thể dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Ngày 29/6/2023, sự cố sạt lở taluy tại công trình kè chắn đất trên đường Yên Thế, phường Xuân Hương - Đà Lạt làm 02 người tử vong; cơ quan điều tra đã khởi tố người liên quan về tội “Vi phạm quy định về xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng”. Ngày 02/7/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lâm Đồng khởi tố bị can Trần Quang Tính, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại trang trại Việt Phong Phú, về cùng tội danh.

Bên cạnh đó, Kết luận thanh tra số 55/KL-TTr ngày 10/6/2026 của Thanh tra tỉnh Lâm Đồng xác định dự án Khu du lịch thác Đam B’ri có 18 khu vực xây dựng vi phạm với tổng diện tích gần 5.600 m², không có giấy phép xây dựng và không phù hợp với quy hoạch được phê duyệt.

Những vụ việc trên là lời cảnh báo đối với doanh nghiệp, chủ đầu tư và người trực tiếp tổ chức hoạt động xây dựng: trách nhiệm không dừng lại ở việc hoàn thành một công trình, mà còn gắn với an toàn của người lao động, người dân, công trình lân cận và cộng đồng.

Infographic tuyên truyền các quy định về tội vi phạm quy định về xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 298 Bộ luật Hình sự

Vi phạm ở khâu nào cũng có thể phát sinh trách nhiệm

Một trong những nội dung doanh nghiệp và nhà thầu cần đặc biệt lưu ý là trách nhiệm pháp lý không chỉ đặt ra đối với người trực tiếp thi công. Theo khoản 1 Điều 298 Bộ luật Hình sự, hành vi vi phạm quy định về xây dựng trong các khâu khảo sát, thiết kế, thi công, sử dụng nguyên liệu, vật liệu, máy móc, giám sát, nghiệm thu hoặc lĩnh vực khác của hoạt động xây dựng, nếu gây hậu quả theo mức luật định, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Chủ thể vi phạm có thể là chủ đầu tư, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, người chỉ huy thi công, người thực hiện khảo sát, thiết kế, giám sát hoặc người tự tổ chức xây dựng.

Điều 298 Bộ luật Hình sự quy định khung hình phạt cơ bản có thể là phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 500 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Trường hợp hậu quả nghiêm trọng hơn, mức phạt tù có thể lên đến 15 năm; ngoài ra còn có thể áp dụng hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định.

Đối với doanh nghiệp, ngay cả khi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, hành vi vi phạm vẫn có thể bị xử phạt hành chính, buộc khắc phục hậu quả và phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định.

Đừng bỏ qua an toàn công trình và khu vực lân cận

Các công trình kè, taluy, san lấp mặt bằng, đắp đất trên địa hình đồi dốc, hồ chứa nước, đường nội bộ trong trang trại... là những khu vực cần đặc biệt quan tâm đến khảo sát địa chất, thủy văn, thiết kế và biện pháp thi công. Thực tế cho thấy, khi mưa lớn kéo dài, công trình không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật có thể phát sinh sạt trượt, vỡ hoặc gây thiệt hại cho người dân khu vực liền kề, vùng hạ lưu.

Một số vi phạm thường gặp còn là tự ý xây dựng khi chưa có giấy phép, xây dựng không đúng quy hoạch, chưa chuyển mục đích sử dụng đất; giao khoán công trình cho người không đủ điều kiện năng lực; không tổ chức giám sát, nghiệm thu hoặc không thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo đảm an toàn cho công trình lân cận.

Đặc biệt, khi phát hiện nguy cơ mất an toàn hoặc nguy cơ xảy ra sự cố ảnh hưởng đến tính mạng, công trình lân cận và cộng đồng, chủ đầu tư, nhà thầu và chủ quản lý, sử dụng công trình có trách nhiệm kịp thời dừng thi công, thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn và bảo vệ hiện trường theo quy định.

Doanh nghiệp cần chủ động “kiểm tra trước khi xây dựng”

Để phòng ngừa vi phạm và sự cố, Công an tỉnh Lâm Đồng đề nghị các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh, chủ đầu tư và nhà thầu chủ động rà soát toàn bộ điều kiện pháp lý trước khi khởi công; kiểm tra giấy phép, quy hoạch, hồ sơ khảo sát, thiết kế và biện pháp thi công; lựa chọn tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện năng lực; thực hiện nghiêm việc giám sát, nghiệm thu và bảo đảm an toàn cho công trình lân cận.

Trong quá trình thi công, không tự ý thay đổi thiết kế đã được phê duyệt, không vì tiến độ hoặc lợi ích kinh tế mà cắt giảm các biện pháp bảo đảm an toàn. Khi phát hiện nguy cơ mất an toàn, phải kịp thời dừng thi công, xử lý nguy cơ và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền theo quy định.

Tuân thủ pháp luật về xây dựng không chỉ để tránh bị xử phạt mà trước hết là để bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản của người lao động, người dân và chính doanh nghiệp. Mỗi chủ đầu tư, nhà thầu và cơ sở kinh doanh cần xác định an toàn công trình là trách nhiệm bắt buộc, thực hiện ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư và xuyên suốt quá trình xây dựng, sử dụng công trình.

Văn phòng Cơ quan CSĐT