Đáng chú ý, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, đã tăng gấp đôi mức phạt tiền đối với tội danh sản xuất, buôn bán hàng giả. Do đó, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại cần nắm vững quy định tại Điều 192 Bộ luật Hình sự để chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý.

Hành vi nào bị coi là sản xuất, buôn bán hàng giả?

Điều 192 Bộ luật Hình sự xử lý hai nhóm hành vi gồm sản xuất hàng giả và buôn bán hàng giả. Trong đó, sản xuất hàng giả là hành vi làm ra hàng hóa giả mạo về hình thức hoặc nội dung; buôn bán hàng giả là hành vi mua đi bán lại, tàng trữ, vận chuyển để bán hàng hóa mà biết rõ là hàng giả.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, hàng giả bao gồm: hàng không có giá trị sử dụng, công dụng hoặc có chỉ tiêu chất lượng chỉ đạt dưới 70% mức tối thiểu đã đăng ký, công bố; hàng giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ, nơi sản xuất; hàng có nhãn, bao bì giả mạo tên, địa chỉ thương nhân khác.

Trường hợp hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm; thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh; thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi thì bị xử lý theo các điều luật riêng với chế tài nghiêm khắc hơn.

Ranh giới giữa xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự

Không phải mọi vi phạm về hàng giả đều bị xem xét xử lý trách nhiệm hình sự. Người sản xuất, buôn bán hàng giả bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thuộc một trong các trường hợp: hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 30.000.000 đồng trở lên; giá trị hàng hóa dưới 30.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc các hành vi quy định tại các điều 188, 189, 190, 191, 193, 194, 195, 196, 200 Bộ luật Hình sự, hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Ngoài ra, hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng trở lên; gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng trở lên; gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% trở lên.

Hình phạt đối với cá nhân

Đối với cá nhân phạm tội, khung hình phạt cơ bản quy định tại khoản 1 Điều 192 Bộ luật Hình sự là phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Mức phạt tiền này đã tăng gấp đôi so với trước ngày 01/07/2025.

Ở khung hình phạt tăng nặng, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm nếu phạm tội có tổ chức; có tính chất chuyên nghiệp; lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức; hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng; thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng; gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người hoặc từ 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên; làm chết người; buôn bán qua biên giới; tái phạm nguy hiểm.

Khung hình phạt cao nhất đối với tội danh này là phạt tù từ 07 năm đến 15 năm khi hàng giả trị giá từ 500.000.000 đồng trở lên; thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng trở lên; gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người hoặc từ 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% trở lên; làm chết 02 người trở lên; gây thiệt hại về tài sản từ 1.500.000.000 đồng trở lên.

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng; bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Doanh nghiệp, pháp nhân thương mại cũng có thể bị xử lý hình sự

Không chỉ cá nhân, pháp nhân thương mại cũng phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả theo khoản 5 Điều 192 Bộ luật Hình sự.

Theo đó, pháp nhân thương mại phạm tội thuộc khoản 1 có thể bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 6.000.000.000 đồng; phạm tội thuộc khoản 2 có thể bị phạt tiền từ 6.000.000.000 đồng đến 12.000.000.000 đồng; phạm tội thuộc khoản 3 có thể bị phạt tiền từ 12.000.000.000 đồng đến 18.000.000.000 đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm.

Trường hợp pháp nhân thương mại được thành lập chỉ để thực hiện tội phạm thì có thể bị đình chỉ vĩnh viễn toàn bộ hoạt động. Ngoài ra, pháp nhân thương mại còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.

Việc pháp nhân thương mại bị xử lý hình sự không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân là người quản lý, điều hành hoặc người trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội.

Quy định của pháp luật hình sự về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả

Một số tình huống dễ phát sinh vi phạm liên quan đến hàng giả

Trong thực tế, rủi ro vi phạm có thể phát sinh từ nhiều tình huống như nhập hàng hóa giá rẻ, không có hóa đơn chứng từ, không rõ nguồn gốc, xuất xứ; gia công, sản xuất, in ấn bao bì, tem nhãn theo đơn đặt hàng của đối tác nhưng không kiểm tra tư cách pháp lý và quyền sử dụng nhãn hàng hóa.

Một số trường hợp doanh nghiệp công bố chỉ tiêu chất lượng cao nhưng sản xuất không đạt, hàng hóa có chất lượng dưới 70% mức đã công bố có thể bị coi là hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng. Ngoài ra, hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, livestream bán hàng “xách tay”, hàng “super fake” hoặc việc đã bị xử phạt hành chính về hàng giả nhưng vẫn tiếp tục kinh doanh mặt hàng vi phạm cũng tiềm ẩn nguy cơ bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Khuyến nghị phòng ngừa

Để tránh rủi ro hình sự, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc, hóa đơn, chứng từ và chất lượng hàng hóa đầu vào; chỉ hợp tác gia công, in ấn với đối tác có đầy đủ hồ sơ pháp lý; công bố chất lượng đúng thực tế sản xuất và duy trì kiểm nghiệm định kỳ.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình tuân thủ nội bộ, thường xuyên đào tạo nhân viên kinh doanh, thu mua, kho vận và các bộ phận liên quan. Khi phát hiện dấu hiệu hàng giả trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp cần chủ động dừng lưu thông, thu hồi và báo cáo cơ quan chức năng. Sự chủ động, thiện chí khắc phục là yếu tố có ý nghĩa quan trọng khi cơ quan có thẩm quyền xem xét trách nhiệm pháp lý.

Hàng giả không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng và doanh nghiệp làm ăn chân chính, mà còn ảnh hưởng xấu đến môi trường kinh doanh, uy tín thị trường và sự phát triển của nền kinh tế. Tuân thủ pháp luật chính là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững.

Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra