Trong các giao dịch vay vốn, việc nhờ người khác đứng tên không phải lúc nào cũng là hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, nếu người đứng tên biết rõ hồ sơ sử dụng để vay vốn là giả, thông tin kê khai không đúng sự thật nhưng vẫn ký hồ sơ, tham gia thủ tục nhằm giúp người khác làm cho tổ chức tín dụng tin tưởng giao tài sản thì hành vi có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ và chứng cứ cụ thể.

Cẩn trọng với lời nhờ “đứng tên hộ”

Các đối tượng có thể lợi dụng nhu cầu kiếm tiền, khó khăn tài chính hoặc quan hệ gia đình, bạn bè để nhờ người khác đứng tên vay vốn, mua hàng trả góp, mở tài khoản hoặc thực hiện giao dịch tài chính.

Đáng chú ý là những trường hợp người được nhờ biết giấy tờ về thu nhập, tài sản thế chấp hoặc thông tin trong hồ sơ không đúng thực tế nhưng vẫn đồng ý ký, xác nhận hoặc trực tiếp thực hiện thủ tục.

Theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, đồng phạm là trường hợp có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Trong đó, người giúp sức là người tạo điều kiện về tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm.

Do đó, việc một người có phải chịu trách nhiệm hình sự hay không phải căn cứ vào nhận thức, ý chí, hành vi cụ thể và mức độ tham gia; không thể chỉ dựa vào việc người đó có trực tiếp sử dụng số tiền sau khi được giải ngân hay không.

Bài học từ vụ sử dụng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất giả tại Lâm Đồng

Một vụ án được Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng xét xử sơ thẩm ngày 21/3/2025 là cảnh báo rõ nét về hậu quả pháp lý của việc biết giấy tờ có dấu hiệu giả mạo nhưng vẫn tham gia vay vốn.

Theo hồ sơ vụ án, khoảng tháng 12/2017, Lê Thị Hoan đưa cho em gái là Lê Thị Lân một giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên Lân, nhờ thế chấp tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam - Chi nhánh Lâm Đồng để vay 500 triệu đồng.

Quá trình điều tra xác định, Lân biết thông tin trong giấy chứng nhận không đúng thực tế. Thời điểm được ghi là cấp giấy, Lân chưa cư trú tại địa phương và thửa đất ghi trong giấy chứng nhận không có thật. Tuy nhiên, do nể tình chị gái, Lân vẫn đồng ý đứng tên thực hiện thủ tục vay vốn.

Ngân hàng sau đó giải ngân 500 triệu đồng. Lân sử dụng một phần tiền để đóng lãi, số còn lại giao cho Hoan.

Khi vụ việc bị phát hiện, cơ quan chức năng giám định và xác định giấy chứng nhận được sử dụng trong giao dịch là giả.

Ngày 21/3/2025, Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng tuyên phạt Lê Thị Lân 7 năm tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và 2 năm tù về tội “Sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức”, tổng hình phạt 9 năm tù.

Lê Thị Hoan bị tuyên 13 năm tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và 4 năm tù về tội “Sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức”, tổng hình phạt 17 năm tù.

Các bị cáo Lê Thị Lân, Lê Thị Hoan và Trần Thị Huệ tại phiên tòa xét xử sơ thẩm ngày 21/3/2025.

Vụ án cho thấy, việc không trực tiếp hưởng toàn bộ số tiền không đồng nghĩa với việc được miễn trách nhiệm nếu người tham gia biết rõ hành vi gian dối nhưng vẫn cố ý hỗ trợ thực hiện.

Không ký hồ sơ khi biết thông tin không đúng sự thật

Để phòng ngừa rủi ro và tránh bị lợi dụng tham gia các hành vi vi phạm pháp luật, cơ quan Công an khuyến cáo người dân không cho người khác tùy tiện sử dụng căn cước, tài khoản ngân hàng, giấy tờ về tài sản hoặc thông tin cá nhân để vay vốn, mua hàng trả góp hay thực hiện giao dịch tài chính.

Không ký hồ sơ tín dụng, hợp đồng thế chấp hoặc giấy tờ liên quan khi biết thông tin về thu nhập, việc làm, tài sản hoặc giấy tờ chứng minh năng lực tài chính là giả mạo, không đúng thực tế.

Người dân cũng cần cảnh giác với những lời mời “đứng tên vay hộ có hoa hồng”, “chỉ ký hồ sơ, không phải trả nợ” hoặc những đề nghị sử dụng giấy tờ cá nhân để thực hiện giao dịch nhưng không giải thích rõ mục đích.

Khi phát hiện dấu hiệu sử dụng giấy tờ giả, tổ chức vay vốn bằng hồ sơ gian dối hoặc có người lôi kéo tham gia các giao dịch bất thường, cần lưu giữ tài liệu, tin nhắn, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội và thông báo cho cơ quan Công an gần nhất để được hướng dẫn, xử lý.

Sự cả nể hay lợi ích trước mắt không thể là lý do để bỏ qua những dấu hiệu bất thường trong một giao dịch. Hiểu rõ nội dung trước khi ký, kiểm tra tính hợp pháp của hồ sơ và từ chối tham gia khi phát hiện gian dối là cách thiết thực để mỗi người tự bảo vệ mình trước những rủi ro pháp lý.

Phòng Kỹ thuật nghiệp vụ và Ngoại tuyến