Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Qua gần 20 năm thực hiện, Pháp lệnh Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia năm 2007 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác xác định, quản lý và tổ chức bảo vệ các công trình có vị trí đặc biệt đối với an ninh quốc gia. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng của kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số quốc gia, một số quy định đã bộc lộ những hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh hiện nay, công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia không chỉ được nhìn nhận ở các kết cấu, cơ sở hạ tầng vật lý truyền thống mà ngày càng gắn chặt với hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, hệ thống điều hành thông minh, dữ liệu kỹ thuật, hệ thống điều khiển tự động, camera giám sát, hệ thống thông tin liên lạc và nhiều phương tiện, thiết bị công nghệ hiện đại.

Cùng với đó, yêu cầu bảo vệ công trình cũng không còn giới hạn ở bảo vệ mục tiêu, tài sản và hành lang vật lý mà phải gắn với bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an toàn hệ thống thông tin; chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý các nguy cơ như tấn công mạng, phá hoại hệ thống thông tin, xâm nhập, đánh cắp dữ liệu và các mối đe dọa an ninh phi truyền thống.

Thực tiễn cũng cho thấy một số quy định hiện hành còn mang tính khái quát; tiêu chí xác định công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, trình tự, thủ tục đưa công trình vào danh mục, phạm vi và biện pháp bảo vệ chưa được quy định đầy đủ, cụ thể. Sự xuất hiện của các loại hình hạ tầng, công trình mới đặt ra yêu cầu phải có hành lang pháp lý phù hợp để tổ chức bảo vệ toàn diện, từ sớm, từ xa.

Bên cạnh đó, quy định về chế độ bảo vệ, phân cấp quản lý, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các lực lượng có mặt còn chưa đồng bộ, ảnh hưởng nhất định đến quá trình tổ chức thực hiện.

Từ yêu cầu trên, việc xây dựng Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia thay thế Pháp lệnh năm 2007 là yêu cầu cần thiết, góp phần thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, trong đó có Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đồng thời, dự án Luật hướng đến bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, nhất là Luật An ninh quốc gia, Luật Công an nhân dân, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ bí mật nhà nước, Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự cùng các văn bản pháp luật có liên quan.

Bốn chính sách lớn đáp ứng yêu cầu bảo vệ công trình trong tình hình mới

Dự thảo Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia gồm 5 chương, 40 điều, được xây dựng trên cơ sở 4 chính sách lớn.

Thứ nhất, phân loại công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia và phân cấp thẩm quyền quyết định đưa công trình vào danh mục tương ứng với mức phân loại.

Chính sách này nhằm khắc phục những bất cập trong xác định công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; xác lập các tiêu chí cụ thể, thống nhất, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm việc xác định, quản lý công trình phù hợp với tính chất, mức độ quan trọng và yêu cầu bảo vệ trong thực tiễn.

Những mục tiêu, công trình trọng điểm liên quan đến an ninh quốc gia.

Thứ hai, quy định đầy đủ các biện pháp và công tác bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Nội dung này hướng tới hoàn thiện cơ sở pháp lý đối với các biện pháp bảo vệ, nhất là những biện pháp có liên quan đến quyền con người, quyền công dân, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và pháp luật; đồng thời bổ sung các biện pháp đáp ứng yêu cầu phát triển của khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và những phương thức, thủ đoạn xâm phạm an ninh, an toàn công trình trong tình hình mới.

Thứ ba, quy định về lực lượng bảo vệ, chế độ, chính sách và quan hệ phối hợp giữa các lực lượng trong thực hiện nhiệm vụ.

Dự thảo hướng tới xác định đầy đủ các lực lượng tham gia bảo vệ công trình, phù hợp với tổ chức của lực lượng Công an nhân dân, Quân đội nhân dân và các lực lượng có liên quan; đồng thời chú trọng các lực lượng có khả năng tham gia bảo vệ gián tiếp, từ xa, phù hợp với sự phát triển của khoa học - công nghệ.

Cùng với việc xác định rõ trách nhiệm, cơ chế phối hợp, dự thảo cũng quan tâm hoàn thiện chế độ, chính sách đối với lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, bảo đảm phù hợp với tính chất, yêu cầu của công tác bảo vệ các mục tiêu, công trình đặc biệt quan trọng.

Công tác phối hợp tuần tra, bảo đảm an ninh, an toàn hồ, đập thủy điện.

Thứ tư, quy định quyền và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia và tăng cường hợp tác quốc tế.

Chính sách này nhằm xác định rõ quyền, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan cũng như các chủ thể thực hiện hoạt động trên địa bàn có công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; bảo đảm kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Việc tăng cường hợp tác quốc tế cũng là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh các nguy cơ an ninh ngày càng có tính xuyên biên giới, nhất là trên không gian mạng và trong lĩnh vực công nghệ, dữ liệu.

Triển khai tổng kết Quy chế phối hợp bảo đảm an ninh, trật tự giai đoạn 2022 - 2026 và ký kết Quy chế phối hợp giai đoạn mới giữa Công an tỉnh và Viện Nghiên cứu hạt nhân.

Nâng cao năng lực bảo vệ an ninh quốc gia từ sớm, từ xa

Dự án Luật dự kiến được trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026. Khi được thông qua, Luật sẽ tạo cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước và tổ chức bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Đây cũng là cơ sở để lực lượng Công an và các lực lượng chức năng chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh với tội phạm và các hành vi xâm phạm, phá hoại, gây mất an ninh, an toàn đối với các công trình quan trọng; kịp thời phát hiện những hoạt động lợi dụng các hoạt động kinh tế, du lịch và các lĩnh vực khác để tiếp cận, thu thập trái phép thông tin liên quan đến công trình.

Một trong những yêu cầu quan trọng đặt ra là tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ trong công tác bảo vệ; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, các hệ thống giám sát và cơ sở dữ liệu dùng chung nhằm nâng cao khả năng phát hiện, cảnh báo sớm, phòng ngừa và xử lý nguy cơ mất an ninh, an toàn; đồng thời phục vụ hiệu quả công tác quản lý những biến động về xây dựng, cư trú và hoạt động trong khu vực, hành lang bảo vệ công trình.

Cùng với hoàn thiện cơ sở pháp lý và ứng dụng công nghệ, cần tiếp tục tăng cường cơ chế trao đổi, chia sẻ thông tin, phối hợp giữa lực lượng Công an, Quân đội, chính quyền cơ sở, cơ quan, doanh nghiệp, đơn vị quản lý công trình và lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở.

Qua đó, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và Nhân dân trong xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc; huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội, tạo nền tảng vững chắc để các lực lượng chức năng hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Việc xây dựng và hoàn thiện Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia không chỉ đáp ứng yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao năng lực chủ động phòng ngừa, bảo vệ an ninh quốc gia từ sớm, từ xa, thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ và những thách thức an ninh mới trong kỷ nguyên số.

Phòng An ninh đối ngoại