Thời gian qua, tình hình tội phạm sử dụng công nghệ cao, lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng tiếp tục diễn biến phức tạp. Thay vì tấn công trực tiếp vào hệ thống kỹ thuật, nhiều đối tượng tập trung khai thác tâm lý lo lắng, mất cảnh giác, thiếu hiểu biết về công nghệ của người dân để dẫn dụ nạn nhân chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân, cài đặt ứng dụng độc hại hoặc truy cập vào các đường link giả mạo.

Điển hình, Công an tỉnh Lâm Đồng đã triệt phá chuyên án lừa đảo chiếm đoạt tài sản với số tiền lớn với chiêu thức làm giả hóa đơn giao hàng, giả danh tài xế xe tải gọi điện hối thúc người mua chuyển tiền đặt cọc. Sau khi nhận được tiền, các đối tượng tiếp tục sử dụng nhiều tài khoản game, tài khoản cá cược bóng đá để luân chuyển, che giấu dòng tiền trước khi rút ra tiêu xài.

Các đối tượng tại cơ quan Công an

Vụ việc trên cho thấy tội phạm lừa đảo trên không gian mạng thường hoạt động theo nhóm, có kịch bản chuẩn bị sẵn, sử dụng nhiều tài khoản ảo, giấy tờ giả và phương thức thanh toán trung gian để che giấu hành vi phạm tội. Đây là nguy cơ không chỉ đối với người dân khi mua bán trực tuyến, mà còn đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh nếu bị lợi dụng hình ảnh, thương hiệu, tài khoản mạng xã hội hoặc tài khoản thanh toán để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Một trong những thủ đoạn phổ biến là giả danh cán bộ cơ quan nhà nước, lực lượng Công an, Tòa án, cơ quan Thuế, Bảo hiểm xã hội hoặc nhân viên ngân hàng để liên hệ với người dân. Các đối tượng có thể sử dụng thông tin cá nhân thu thập trái phép như họ tên, số căn cước, địa chỉ, số điện thoại để tạo lòng tin.

Sau đó, các đối tượng thường đưa ra tình huống khẩn cấp như thông báo nạn nhân có liên quan đến vụ án, bị phạt nguội giao thông, tài khoản định danh điện tử VNeID bị lỗi, hồ sơ thuế hoặc bảo hiểm cần cập nhật gấp. Mục đích là gây tâm lý hoang mang, buộc nạn nhân làm theo hướng dẫn trong thời gian ngắn.

Một thủ đoạn khác là gửi đường link giả mạo hoặc yêu cầu tải ứng dụng không rõ nguồn gốc. Các đối tượng có thể giới thiệu đây là ứng dụng dịch vụ công, thuế điện tử, ngân hàng, bảo hiểm hoặc phần mềm hỗ trợ xử lý hồ sơ. Khi người dùng cài đặt và cấp quyền truy cập, thiết bị có thể bị chiếm quyền điều khiển, bị đánh cắp tin nhắn chứa mã OTP, mật khẩu hoặc thông tin tài khoản ngân hàng.

Ngoài ra, trong hoạt động mua bán trực tuyến, các đối tượng thường rao bán hàng hóa có giá trị cao với giá rẻ bất thường, yêu cầu chuyển tiền đặt cọc, phí vận chuyển hoặc phí làm thủ tục. Sau khi nhận tiền, đối tượng chặn liên lạc, xóa tài khoản hoặc tiếp tục dẫn dụ nạn nhân chuyển thêm tiền với nhiều lý do khác nhau.

Người dân, doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần lưu ý các dấu hiệu sau:

Thứ nhất, các trang web chính thống của cơ quan nhà nước Việt Nam thường sử dụng tên miền “.gov.vn”. Những đường link tự xưng là trang của cơ quan nhà nước nhưng có đuôi lạ như “.com”, “.vip” hoặc tên miền không rõ ràng cần được kiểm tra kỹ trước khi truy cập.

Thứ hai, cơ quan Công an, Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan Thuế, Bảo hiểm xã hội không yêu cầu người dân chuyển tiền, cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng hoặc cài đặt ứng dụng lạ để “xử lý vụ việc” qua điện thoại, Zalo, Facebook, Telegram.

Thứ ba, không cơ quan, tổ chức, ngân hàng hợp pháp nào yêu cầu người dùng cung cấp mã OTP, mật khẩu đăng nhập, mã PIN, số CVV ở mặt sau thẻ tín dụng hoặc chụp ảnh hai mặt căn cước công dân gửi qua mạng xã hội.

Thứ tư, các tin nhắn, cuộc gọi, trang web lừa đảo thường có nội dung thúc ép, đe dọa, yêu cầu thực hiện ngay; câu chữ thiếu chuẩn mực, sai chính tả hoặc dùng các lý do bất thường để yêu cầu chuyển tiền.

Để phòng ngừa lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, người dân, doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần thực hiện nghiêm nguyên tắc “4 không”.

Không làm việc, chuyển tiền theo yêu cầu qua điện thoại. Khi nhận được cuộc gọi tự xưng là cán bộ cơ quan nhà nước, ngân hàng hoặc tổ chức tài chính yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân, cần bình tĩnh xác minh qua kênh chính thức hoặc liên hệ cơ quan Công an nơi gần nhất.

Không bấm vào đường link lạ. Tuyệt đối không truy cập các đường link được gửi từ số điện thoại lạ, tài khoản mạng xã hội không rõ danh tính, kể cả khi tin nhắn hiển thị tên ngân hàng, cơ quan, tổ chức nhưng nội dung có dấu hiệu bất thường.

Không cung cấp thông tin bảo mật. Không gửi mã OTP, mật khẩu ngân hàng, mã PIN, thông tin thẻ tín dụng, hình ảnh căn cước công dân hoặc thông tin tài khoản cho bất kỳ cá nhân, tổ chức nào qua mạng xã hội, tin nhắn, cuộc gọi.

Không cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc. Chỉ tải ứng dụng từ kho chính thức Google Play đối với điện thoại Android hoặc App Store đối với điện thoại iPhone. Không tải, cài đặt các tệp có đuôi “.apk” được gửi qua tin nhắn, Zalo, Facebook hoặc các trang web không rõ nguồn gốc.

Đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cần quản lý chặt chẽ tài khoản ngân hàng, ví điện tử, fanpage, website, tài khoản bán hàng trực tuyến; không cho thuê, cho mượn tài khoản thanh toán; không sử dụng tài khoản cá nhân không rõ nguồn gốc để nhận tiền giao dịch. Đồng thời, cần thường xuyên cảnh báo khách hàng về các trang giả mạo thương hiệu, số tài khoản giả, chương trình khuyến mãi không chính thức.

Khi phát hiện dấu hiệu bị giả mạo thương hiệu, tài khoản mạng xã hội, website hoặc phát sinh giao dịch nghi vấn, doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần nhanh chóng thông báo cho khách hàng qua các kênh chính thức, đồng thời trình báo cơ quan Công an để được hướng dẫn xử lý.

Trường hợp đã bấm vào đường link lạ, cài đặt ứng dụng nghi vấn hoặc chuyển tiền cho đối tượng lừa đảo, người dân cần bình tĩnh thực hiện ngay các biện pháp khẩn cấp.

Trước hết, cần liên hệ tổng đài ngân hàng để yêu cầu khóa tài khoản, khóa thẻ hoặc tạm dừng giao dịch. Đây là bước quan trọng nhằm hạn chế thiệt hại về tài sản.

Tiếp đó, cần ngắt kết nối mạng đối với thiết bị nghi bị cài mã độc bằng cách bật chế độ máy bay, tắt wifi, dữ liệu di động; sau đó mang thiết bị đến cơ sở kỹ thuật uy tín để kiểm tra, khôi phục cài đặt gốc nếu cần thiết.

Người dân có thể kiểm tra, phản ánh tin nhắn, cuộc gọi, đường link có dấu hiệu lừa đảo qua đầu số 156; báo cáo trang web lừa đảo tại hệ thống cảnh báo an toàn thông tin của cơ quan chức năng; đồng thời nhanh chóng đến Công an xã, phường nơi gần nhất để trình báo, cung cấp tài liệu liên quan như nội dung tin nhắn, số điện thoại, tài khoản nhận tiền, sao kê giao dịch.

Trường hợp gặp khó khăn khi thực hiện thủ tục hành chính, người dân chỉ liên hệ số điện thoại hỗ trợ của Cổng Dịch vụ công Quốc gia 1800 1096. Đối với các vấn đề liên quan đến ứng dụng VNeID, người dân liên hệ tổng đài 1900 0368 để được hướng dẫn.

Mỗi người dân, doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần chủ động nâng cao ý thức cảnh giác, thường xuyên cập nhật phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm công nghệ cao. Chỉ một phút mất cảnh giác khi bấm vào đường link lạ, cung cấp thông tin bảo mật hoặc chuyển tiền theo yêu cầu của người lạ cũng có thể dẫn đến thiệt hại lớn về tài sản.

Phòng Kỹ thuật nghiệp vụ