1. Bổ sung cơ chế xử lý đặc thù đối với vi phạm phát sinh trong hoạt động khoa học, công nghệ

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị quyết là quy định cơ chế đặc thù đối với các vi phạm pháp luật phát sinh trong quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vì lợi ích chung.

Quy định này có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh nhiều công nghệ, mô hình kinh doanh và phương thức quản lý mới phát triển nhanh, trong khi các quy định pháp luật có thời điểm chưa theo kịp thực tiễn.

Nghị quyết hướng đến việc phân định giữa rủi ro khách quan trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng công nghệ với hành vi cố ý vi phạm pháp luật, qua đó tạo điều kiện để các tổ chức, doanh nghiệp, nhà khoa học và cá nhân mạnh dạn nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng những giải pháp mới.

Ảnh minh họa

2. Bảo vệ người năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung

Nghị quyết quy định cơ chế nhằm bảo vệ người thực hiện nhiệm vụ trong những trường hợp pháp luật chưa có quy định điều chỉnh hoặc quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn nhưng người thực hiện đã chủ động, sáng tạo để giải quyết những vấn đề cấp thiết vì lợi ích chung.

Đối với hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng bởi quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai công nghệ mới luôn tiềm ẩn những rủi ro mà pháp luật có thể chưa dự liệu đầy đủ.

Tuy nhiên, việc áp dụng cơ chế bảo vệ phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Nghị quyết; không được lợi dụng chính sách để thực hiện hành vi tham nhũng, trục lợi, nhũng nhiễu hoặc cố ý vi phạm pháp luật.

3. Phân biệt giữa rủi ro trong đổi mới sáng tạo và hành vi vi phạm có chủ ý

Nghị quyết không phải là cơ chế miễn trách nhiệm chung đối với mọi sai phạm trong lĩnh vực khoa học, công nghệ. Việc xem xét trách nhiệm phải căn cứ vào các điều kiện theo quy định, trong đó có quá trình thực hiện, việc tuân thủ quy trình, quy định; các biện pháp phòng ngừa rủi ro; động cơ, mục đích; mức độ thiệt hại và việc khắc phục hậu quả.

Đáng chú ý, đối với trường hợp người thực hiện đã tuân thủ đúng quy trình, quy định liên quan và áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa nhưng vẫn xảy ra thiệt hại do rủi ro, việc xem xét áp dụng cơ chế đặc thù phải căn cứ vào các điều kiện cụ thể của Nghị quyết. Quy định này góp phần tạo sự yên tâm cho các chủ thể tham gia nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ, đồng thời nâng cao trách nhiệm trong nhận diện, kiểm soát rủi ro.

4. Ưu tiên khắc phục hậu quả, xử lý phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm

Một nội dung đáng chú ý khác là Nghị quyết đề cao việc khắc phục hậu quả thiệt hại trong quá trình xem xét, xử lý vi phạm. Đối với những trường hợp thuộc phạm vi điều chỉnh, cơ quan có thẩm quyền xem xét toàn diện các yếu tố liên quan, trong đó có mức độ khắc phục hậu quả, để quyết định việc xử lý theo quy định.

Qua đó, chính sách vừa bảo đảm yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, vừa tạo điều kiện để những trường hợp thực sự có ý chí khắc phục hậu quả, thực hiện vì lợi ích chung được xem xét phù hợp với bản chất, tính chất và mức độ của vụ việc.

5. Không để lợi dụng chính sách để tham nhũng, trục lợi

Việc xây dựng cơ chế đặc thù không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý hoặc tạo “vùng an toàn” cho các hành vi vi phạm pháp luật.

Nghị quyết yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, nhũng nhiễu trong quá trình triển khai. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo được thực hiện đúng mục đích, không bị lợi dụng để hợp thức hóa sai phạm hoặc gây thất thoát tài sản của Nhà nước.

Ảnh minh họa

6. Ý nghĩa đối với doanh nghiệp và tổ chức hoạt động khoa học, công nghệ

Đối với các doanh nghiệp khoa học, công nghệ, tổ chức nghiên cứu, tổ chức đổi mới sáng tạo và các chủ thể tham gia chuyển đổi số, việc tìm hiểu, nắm vững nội dung Nghị quyết số 37/2026/QH16 có ý nghĩa thiết thực.

Các tổ chức, cá nhân cần chủ động nghiên cứu quy định mới; xây dựng và tuân thủ đầy đủ quy trình quản lý, đánh giá, kiểm soát rủi ro trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng công nghệ; lưu giữ đầy đủ hồ sơ chứng minh quá trình thực hiện và các biện pháp phòng ngừa đã áp dụng.

Đồng thời, không được hiểu hoặc vận dụng chính sách đặc thù như một cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với mọi hành vi vi phạm. Các hành vi cố ý vi phạm pháp luật, tham nhũng, trục lợi vẫn phải được phát hiện, xử lý nghiêm theo quy định.

7. Chủ động tuyên truyền, đưa Nghị quyết vào thực tiễn

Nghị quyết số 37/2026/QH16 là chính sách mới, được thực hiện trong thời hạn 03 năm kể từ ngày có hiệu lực. Việc tuyên truyền, phổ biến để cán bộ, doanh nghiệp, nhà khoa học và các tổ chức, cá nhân có liên quan hiểu đúng, thực hiện đúng các quy định là yêu cầu cần thiết.

Việc triển khai hiệu quả Nghị quyết sẽ góp phần tạo lập môi trường pháp lý thuận lợi cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; khuyến khích những người có năng lực, trách nhiệm mạnh dạn nghiên cứu, thử nghiệm, triển khai các giải pháp mới vì lợi ích chung. Đồng thời, bảo đảm kiểm soát chặt chẽ, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng chính sách để vi phạm pháp luật.

Mỗi tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân cần chủ động tìm hiểu, tuân thủ các quy định của Nghị quyết số 37/2026/QH16, thực hiện đúng quy trình, nâng cao ý thức phòng ngừa rủi ro và trách nhiệm trong hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, góp phần đưa chính sách mới của Quốc hội vào thực tiễn cuộc sống.

Phòng An ninh kinh tế