Theo quy định pháp luật hiện hành, thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc thuộc Tòa án nhân dân khu vực. Để một trường hợp được xem xét áp dụng biện pháp này, hồ sơ phải trải qua nhiều bước, liên quan đến nhiều cơ quan chức năng, từ phát hiện, xác định tình trạng nghiện ma túy, lập hồ sơ đề nghị, chuyển hồ sơ đến việc xem xét, quyết định của Tòa án. Theo thông tin được dẫn trong bài từ Bộ Công an, toàn bộ quy trình có thể kéo dài đến 27 ngày làm việc.

Thực tiễn cho thấy, quá trình giải quyết hồ sơ tại một số địa bàn còn gặp khó khăn do khoảng cách địa lý, điều kiện đi lại và việc phối hợp, trao đổi, bổ sung hồ sơ giữa các cơ quan có liên quan. Thời gian giải quyết kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện thủ tục mà còn đặt ra những yêu cầu đối với công tác quản lý, theo dõi người nghiện ma túy trong thời gian chờ quyết định áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc.

Học viên tham gia cai nghiện tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 4 tỉnh Lâm Đồng

Từ những khó khăn, bất cập trong thực tiễn, Bộ Công an đề xuất chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch UBND cấp xã trong dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Đây là nội dung thể hiện định hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, gắn thẩm quyền giải quyết công việc với trách nhiệm quản lý nhà nước tại cơ sở.

Theo Đại tá Nguyễn Văn Cường, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an), việc đề xuất chuyển thẩm quyền không đơn thuần là tăng thêm quyền hạn cho chính quyền cấp xã mà còn gắn với trách nhiệm quản lý địa bàn. Chủ tịch UBND cấp xã là người trực tiếp lãnh đạo, điều hành các hoạt động quản lý nhà nước tại cơ sở. Vì vậy, nếu được thông qua, việc giao thẩm quyền này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện chủ động, kịp thời hơn trong giải quyết những vấn đề liên quan đến người nghiện ma túy.

Đặc biệt, việc thay đổi thẩm quyền được kỳ vọng sẽ góp phần rút ngắn quy trình, giảm khâu trung gian, hạn chế việc chuyển hồ sơ qua nhiều cơ quan, đồng thời giảm áp lực cho Tòa án nhân dân khu vực để tập trung thực hiện chức năng xét xử. Đây cũng là bước điều chỉnh nhằm nâng cao trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong công tác quản lý người nghiện ma túy, tăng tính chủ động trong phối hợp giải quyết hồ sơ và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ liên quan.

Tuy nhiên, việc phân cấp, phân quyền phải đi đôi với xác định rõ trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã và các cơ quan tham mưu, bảo đảm tính hợp pháp, chính xác của quyết định cũng như tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật. Cùng với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý, việc hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị đề nghị áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc cũng cần được quan tâm đúng mức.

Từ thực tiễn tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 4 tỉnh Lâm Đồng

Tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 4 tỉnh Lâm Đồng, những khó khăn trong quá trình hoàn thiện hồ sơ, xem xét và quyết định áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc cũng được thể hiện qua thực tiễn công tác tiếp nhận, quản lý người cai nghiện. Hiện nay, Cơ sở có một số trường hợp đang trong thời gian chờ quyết định áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc do những khó khăn, vướng mắc trong quy trình thực hiện và phối hợp giải quyết hồ sơ giữa các cơ quan có liên quan. 

Việc chưa có quyết định áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc trong thời gian chờ giải quyết hồ sơ đặt ra những yêu cầu đối với công tác quản lý, theo dõi, nắm tình hình và bảo đảm an ninh, an toàn tại Cơ sở. Đơn vị phải chủ động bố trí lực lượng, tăng cường quản lý, giám sát theo quy định, đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng theo dõi tiến độ giải quyết hồ sơ, bảo đảm các trường hợp được xem xét, xử lý đúng trình tự, thủ tục pháp luật.

Từ thực tiễn trên cho thấy, việc đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong quá trình lập, thẩm định, xem xét và quyết định áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc là yêu cầu cần thiết. Nếu được nghiên cứu, hoàn thiện và thông qua, đề xuất giao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn hiện nay, tạo điều kiện để người nghiện ma túy thuộc diện áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc được xem xét, giải quyết kịp thời, đúng quy định pháp luật.

Việc chuyển thẩm quyền cũng được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi cho các cơ sở cai nghiện trong công tác tiếp nhận, quản lý và tổ chức các hoạt động cai nghiện; hạn chế những khó khăn phát sinh do thời gian giải quyết hồ sơ kéo dài, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa chính quyền địa phương, lực lượng Công an và các cơ quan có liên quan.

Bên cạnh những lợi ích dự kiến, việc hoàn thiện quy định pháp luật cần đi đôi với xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, lực lượng Công an, cơ quan tư pháp và các cơ sở cai nghiện. Đặc biệt, phải bảo đảm đội ngũ cán bộ được giao nhiệm vụ có đủ năng lực, điều kiện thực hiện; quy trình lập, thẩm định và quyết định áp dụng biện pháp phải được kiểm soát chặt chẽ, đúng đối tượng, đúng điều kiện, trình tự, thủ tục, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị đề nghị áp dụng biện pháp.

Có thể thấy, đề xuất đổi mới thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc không chỉ hướng đến cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý người nghiện ma túy theo hướng chủ động, toàn diện, liên tục và sát với địa bàn dân cư. Việc phân cấp thẩm quyền, nếu được thông qua và triển khai đồng bộ, sẽ góp phần nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở, tăng hiệu quả quản lý, phối hợp và tổ chức thực hiện công tác cai nghiện ma túy.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đưa người nghiện ma túy thuộc diện áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc vào cơ sở cai nghiện kịp thời, đúng quy định, mà còn phải gắn với công tác chủ động phòng ngừa, hạn chế phát sinh người nghiện mới, giảm tình trạng tái nghiện, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và thực hiện hiệu quả mục tiêu xây dựng xã, phường không ma túy trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.

Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy