Rời ghế quản lý, trở lại bục giảng

Sau 41 năm gắn bó với ngành Giáo dục, trong đó 27 năm làm công tác quản lý, thầy Nguyễn Đình Thọ chủ động xin thôi giữ chức vụ Hiệu trưởng Trường THCS Quang Trung, xã Tuy Đức, để trở lại làm giáo viên. Một quyết định nhân sự, nếu nhìn trên giấy, chỉ là sự thay đổi vị trí việc làm. Nhưng giữa thời điểm hệ thống giáo dục Lâm Đồng bước vào cuộc sắp xếp quy mô lớn, lựa chọn ấy gợi ra một câu hỏi rất thật: khi chiếc ghế thay đổi, làm thế nào để giá trị của con người không bị mất đi?

Người thầy trở lại với lớp học sau quá trình tinh gọn bộ máy

“Dôi dư chức vụ” không đồng nghĩa với “dôi dư con người”. Một cán bộ quản lý nhiều năm kinh nghiệm vẫn có thể là giáo viên tốt, người dẫn dắt chuyên môn hoặc chỗ dựa cho đồng nghiệp trẻ. Điều chính sách phải làm không chỉ là tìm một vị trí mới, mà là tạo được cảm giác công bằng và một con đường tiếp tục cống hiến.

Đó cũng là nơi câu chuyện sắp xếp trường học vượt khỏi phạm vi của một phương án hành chính. Nó chạm trực tiếp tới công tác cán bộ, công tác tư tưởng, trách nhiệm nêu gương, khả năng giải trình và năng lực tạo đồng thuận của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu.

Một phép trừ không thể làm theo cách cơ học

Theo Quyết định số 4279/QĐ-UBND ngày 21/8/2026, phương án tổng thể sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập của Lâm Đồng giảm số cơ sở từ 1.453 xuống 825, tức giảm 628 đầu mối, tương đương 43,22%. Cùng với việc tổ chức lại mạng lưới là quá trình cơ cấu lại cán bộ quản lý, nhân viên và bố trí lại đội ngũ để phù hợp với quy mô trường sau sắp xếp.

Nhưng trường học không giống một đơn vị hành chính thông thường. Phía sau mỗi điểm trường là quãng đường đến lớp của trẻ, sinh kế và nơi ở của giáo viên, thói quen của phụ huynh và điều kiện địa lý của từng cộng đồng. Một dòng trong quyết định tổ chức lại có thể đồng nghĩa với việc một đứa trẻ phải đi xa hơn mỗi sáng.

Bởi vậy, câu hỏi quan trọng không phải chỉ là giảm được bao nhiêu trường, mà là sau khi giảm một đầu mối, điều kiện học tập có tốt hơn không. Nếu bộ máy gọn hơn nhưng học sinh phải đi quá xa; nếu tiết kiệm chi hành chính nhưng chi phí xã hội của gia đình tăng lên; nếu quy mô trường lớn hơn nhưng chất lượng quản trị không theo kịp, cuộc sắp xếp vẫn cần được điều chỉnh.

Tinh gọn vì thế không thể chỉ được nhìn bằng số đầu mối giảm xuống. Trong giáo dục, giới hạn của mọi phương án tổ chức phải được đối chiếu với quyền học tập, khả năng tiếp cận trường lớp và chất lượng phục vụ người học.

Nghịch lý 5.344 - 949

Điểm đáng suy nghĩ nhất của cuộc sắp xếp nằm ở bài toán nhân lực. Toàn ngành Giáo dục Lâm Đồng còn thiếu 5.344 người so với định mức, trong khi phương án sắp xếp dự kiến có 949 trường hợp chuyển sang làm giáo viên. Đồng thời, số cán bộ quản lý và nhân viên dự kiến giảm 1.687 người, trong đó có 1.007 cán bộ quản lý.

Hai con số đặt cạnh nhau làm lộ ra một vấn đề khác: giáo dục Lâm Đồng thực sự chỉ thiếu người, hay còn có bài toán phân bổ nguồn nhân lực? Câu trả lời chắc chắn không thể là phép trừ đơn giản 5.344 trừ 949. Giáo viên không phải những đơn vị nhân lực có thể hoán đổi cho nhau: nơi thiếu tiếng Anh có thể lại thừa ở môn khác; nơi đủ giáo viên có thể cách xa địa bàn đang rất khó tuyển; người từng làm quản lý chỉ có thể trở lại đứng lớp hiệu quả khi chuyên môn và vị trí mới phù hợp.

Nhưng chính nghịch lý này mở ra một cách nhìn tích cực hơn về tinh gọn: thay vì chỉ giảm người ở tầng nấc gián tiếp, có thể đưa một phần nguồn lực trở lại nơi tạo ra giá trị giáo dục trực tiếp - lớp học.

Muốn làm được điều đó, tỉnh cần quản trị nhân lực theo dữ liệu: từng môn học, từng cấp học, từng địa bàn đang thiếu gì; ai sắp nghỉ hưu; nơi nào khó tuyển; việc điều động sau sáu tháng hay một năm có thực sự giải quyết được khoảng trống chuyên môn hay không. Một “bản đồ nhân lực giáo dục” như vậy sẽ giúp sắp xếp bớt phụ thuộc vào xử lý tình thế.

Công tác cán bộ: đúng quy trình phải đi cùng đúng người

Khi hơn một nghìn cán bộ quản lý được cơ cấu lại, việc lựa chọn ai tiếp tục làm hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, ai trở lại chuyên môn trở thành khâu nhạy cảm. Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng đã xây dựng khung tiêu chí 100 điểm, xem xét phẩm chất chính trị, đạo đức, trình độ chuyên môn, năng lực quản lý, thành tích và kinh nghiệm công tác. Quy trình rõ là điều kiện cần; điều quyết định vẫn là lựa chọn đúng người, bố trí đúng việc và tạo được sự đồng thuận trong tập thể.

Tiêu chí càng rõ, khoảng trống cho suy đoán càng nhỏ. Người được lựa chọn cần đáp ứng yêu cầu quản trị của đơn vị mới; người không tiếp tục giữ chức vụ cần được giải thích căn cứ bố trí và có vị trí phù hợp để tiếp tục đóng góp. Sự công bằng vì thế không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng, mà còn ở tính minh bạch và khả năng giải trình của quá trình lựa chọn.

Câu chuyện thầy Nguyễn Đình Thọ trở lại bục giảng cho thấy một mặt đẹp của chuyển đổi. Nhưng một chính sách tốt không thể chỉ trông chờ vào những người tự nguyện nhường vị trí. Chính sách phải bảo vệ phẩm giá nghề nghiệp và phát huy được kinh nghiệm của cả người được chọn lẫn người phải thay đổi.

Sáp nhập trường dễ hơn “sáp nhập” con người

Một quyết định có thể ghép hai trường thành một trong vài ngày. Để hai tập thể thực sự trở thành một tập thể có khi cần lâu hơn nhiều. Mỗi đơn vị cũ có lịch sử, nếp làm việc và văn hóa riêng. Nếu người đứng đầu không công bằng trong phân công, không minh bạch trong đánh giá hoặc để tồn tại tâm lý “người trường này - người trường kia”, cái tên mới trên biển trường chưa đồng nghĩa với một tổ chức mới đã vận hành tốt.

Đây là lúc vai trò của chi bộ, cấp ủy và người đứng đầu được nhìn thấy bằng những việc rất cụ thể: có lắng nghe tâm tư trước khi phân công hay không; có giải quyết mâu thuẫn từ sớm hay không; có giữ được đoàn kết khi quyền lợi và vị trí của từng người thay đổi hay không. Đoàn kết nội bộ sau sắp xếp không phải một tiêu chí “mềm”; đó là một chỉ dấu về chất lượng lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng.

628 đầu mối đã giảm - bây giờ phải đo điều gì?

Giảm 628 cơ sở cho biết quy mô của một cuộc tổ chức lại bộ máy. Con số ấy chưa tự nó trả lời được hiệu quả của chính sách giáo dục.

Sau sáu tháng, một năm hay ba năm, cần có những câu hỏi cụ thể: học sinh ở địa bàn sắp xếp phải đi học xa hơn hay gần hơn; tỷ lệ chuyên cần và bỏ học thay đổi thế nào; sĩ số bình quân ra sao; còn thiếu bao nhiêu giáo viên ở từng môn; trong 949 nhân sự dự kiến trở lại giảng dạy, thực tế có bao nhiêu người đứng lớp và ở đâu; tài sản dôi dư được tái sử dụng thế nào; nguồn lực tiết kiệm được có quay trở lại phục vụ dạy và học hay không.

Không có hậu kiểm, rất khó phân biệt một phương án hoàn thành về thủ tục với một phương án tạo ra kết quả thực chất. Hậu kiểm không nhằm tìm bằng được sai sót; quan trọng hơn là nhận diện nơi làm tốt để nhân rộng, nơi phát sinh bất cập để điều chỉnh và làm rõ trách nhiệm ở từng khâu.

Nghị quyết được kiểm chứng ở cơ sở

Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Từ góc nhìn xây dựng Đảng, khoảng cách giữa chủ trương và kết quả nằm ở năng lực tổ chức thực hiện: cụ thể hóa nhiệm vụ, lựa chọn và bố trí cán bộ, tạo đồng thuận, phân bổ nguồn lực, kiểm tra và điều chỉnh. Vì thế, nghị quyết được kiểm chứng rõ nhất ở cơ sở - nơi mỗi quyết định cuối cùng tác động trực tiếp đến giáo viên, phụ huynh và học sinh.

Ngày một hiệu trưởng rời vị trí quản lý để trở lại bục giảng, điều thay đổi là chức danh. Mục tiêu phục vụ giáo dục không thay đổi. Cuộc sắp xếp 628 đầu mối cũng vậy. Biển tên trường có thể thay, sơ đồ tổ chức có thể gọn hơn, nhưng tất cả chỉ có ý nghĩa nếu học sinh được học tốt hơn.

Nếu 825 cơ sở sau sắp xếp vận hành hiệu quả hơn 1.453 cơ sở trước đó; nếu giáo viên được bố trí đúng chuyên môn hơn; nếu nguồn lực tiết kiệm được quay trở lại lớp học; nếu những người thay đổi vị trí vẫn được tôn trọng và có cơ hội cống hiến, khi ấy con số 628 mới trở thành một chỉ dấu có ý nghĩa về năng lực tổ chức thực hiện nghị quyết.

Phòng An ninh chính trị nội bộ