Dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) tập trung hoàn thiện tổ chức bộ máy, phân định nhiệm vụ, quyền hạn và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Trong đó, có bốn nhóm nội dung sửa đổi, bổ sung đáng chú ý.

Thứ nhất, hoàn thiện tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra theo hướng tinh gọn, hiệu quả.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các quy định về tổ chức cơ quan điều tra, giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định về tổ chức bộ máy cơ quan điều tra trong Công an nhân dân và Quân đội nhân dân.

Quy định này nhằm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức lực lượng, phù hợp với cơ cấu tổ chức của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và yêu cầu sắp xếp, tinh gọn bộ máy. Đồng thời, không làm thay đổi thẩm quyền tố tụng đã được quy định tại Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự, góp phần bảo đảm tính ổn định của pháp luật khi tổ chức bộ máy được điều chỉnh.

Nguồn hình ảnh: Cổng Thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam

Thứ hai, điều chỉnh nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.

Qua tổng kết thực tiễn thi hành Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, các cơ quan Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư rất ít thực hiện thẩm quyền điều tra toàn bộ vụ án trong thời hạn 01 tháng, chủ yếu do hạn chế về điều kiện và nguồn lực thực hiện.

Trên cơ sở đó, dự thảo Luật đề xuất bỏ thẩm quyền thụ lý, điều tra, giải quyết toàn bộ vụ án trong thời hạn 01 tháng đối với các cơ quan này; đồng thời giữ thẩm quyền khởi tố vụ án và tiến hành một số hoạt động điều tra trong thời hạn 07 ngày.

Đối với trường hợp phạm tội quả tang tại địa bàn đặc thù như trên biển, các lực lượng này vẫn có thẩm quyền tiếp nhận, lập biên bản bắt giữ; bảo vệ hiện trường; thu giữ, tạm giữ vũ khí, hung khí; bảo quản đồ vật, tài liệu liên quan; lấy lời khai ban đầu; giải ngay người bị bắt đến hoặc báo ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền.

Dự thảo Luật cũng không quy định thẩm quyền trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản đối với các cơ quan nêu trên. Việc điều chỉnh nhằm bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, điều kiện và năng lực thực tế của từng lực lượng.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế phân công, ủy quyền trong hoạt động điều tra hình sự.

Từ ngày 01/3/2025, khi không còn tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện, toàn bộ số vụ án trước đây do cơ quan này thụ lý, giải quyết, chiếm khoảng 80% tổng số vụ án trên cả nước, được chuyển về Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.

Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, căn cứ Nghị quyết số 190 của Quốc hội, Bộ Công an và liên ngành tư pháp Trung ương đã ban hành các văn bản quy định về cơ chế phân công, ủy quyền của Thủ trưởng Cơ quan điều tra cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra và Điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã trong giải quyết nguồn tin về tội phạm và điều tra vụ án hình sự.

Qua hơn một năm triển khai, cơ chế này đã phát huy hiệu quả, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong điều kiện tổ chức bộ máy mới.

Vì vậy, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định về phân công, ủy quyền nhằm luật hóa các quy định hiện hành, tạo cơ sở pháp lý cho việc giải quyết vụ việc ngay tại cơ sở, nhất là tại địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; hạn chế chậm trễ trong tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố và điều tra vụ án do khoảng cách địa lý.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động điều tra hình sự.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định nhiệm vụ đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ trong hoạt động của các cơ quan thuộc hệ thống chính trị; từng bước đưa các hoạt động lên môi trường số, bảo đảm tính liên thông, đồng bộ và bảo vệ bí mật nhà nước.

Thể chế hóa chủ trương trên, dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố và điều tra vụ án hình sự.

Việc ứng dụng phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, liên thông; tuân thủ quy định pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh mạng, an ninh dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định có liên quan; đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Dự thảo Luật cũng bổ sung các quy định liên quan đến ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tổ chức, hoạt động điều tra hình sự, góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ trong tình hình mới.

Những nội dung sửa đổi, bổ sung trên hướng đến xây dựng hệ thống cơ quan điều tra hình sự có tổ chức tinh gọn, phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; nâng cao chất lượng giải quyết nguồn tin về tội phạm, điều tra vụ án hình sự và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Trong quá trình xây dựng, hoàn thiện dự thảo Luật, việc đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các nội dung chính sách có ý nghĩa quan trọng, giúp cán bộ và Nhân dân hiểu rõ sự cần thiết, mục tiêu, những điểm mới của dự thảo. Đồng thời, khuyến khích các cơ quan, tổ chức, cá nhân quan tâm nghiên cứu, tham gia đóng góp ý kiến, góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý cho tổ chức và hoạt động điều tra hình sự, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra