Đáng chú ý, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách thức tạo lập nội dung trên môi trường số. Bên cạnh những giá trị tích cực trong học tập, lao động và đời sống, các công nghệ AI cũng có thể bị lợi dụng để tạo hình ảnh, video, giọng nói hoặc văn bản giả mạo với mức độ ngày càng tinh vi. Công nghệ deepfake và các công cụ tạo sinh khiến một số nội dung giả có hình thức khá chân thực, làm gia tăng nguy cơ người dùng nhầm lẫn nếu chỉ tiếp nhận thông tin qua hình ảnh, âm thanh hoặc một bài đăng đơn lẻ.

Tin giả có thể bắt đầu từ một nội dung tưởng như “rất thật”

Một đoạn video có hình ảnh giống người thật, một cuộc gọi có giọng nói quen thuộc hay một bài viết được trình bày giống thông báo của cơ quan, tổ chức chưa phải là căn cứ để khẳng định thông tin đó chính xác.

Các đối tượng xấu có thể lợi dụng công nghệ, mạng xã hội để giả mạo cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp hoặc cá nhân nhằm tạo lòng tin, dẫn dụ người dùng truy cập đường dẫn, cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản, mã xác thực hoặc chuyển tiền. Cùng với đó, việc đăng tải, chia sẻ những nội dung chưa được kiểm chứng liên quan đến thiên tai, dịch bệnh, chính sách, tình hình an ninh, trật tự hoặc các vấn đề đang được dư luận quan tâm có thể làm thông tin sai lệch tiếp tục lan rộng.

Điều cần nhận thức rõ là AI tự thân không phải là “tin giả”. Đây là công nghệ có nhiều ứng dụng hữu ích. Nguy cơ phát sinh khi công nghệ bị sử dụng để giả mạo, xuyên tạc, lừa dối hoặc khi người tiếp nhận thiếu kiểm chứng nhưng tiếp tục chia sẻ nội dung chưa xác định được nguồn gốc, tính xác thực.

Vì vậy, cùng với khả năng nhận diện nội dung bất thường, thái độ thận trọng của mỗi người dùng có ý nghĩa quan trọng. Trước những thông tin gây sốc, đánh vào tâm lý lo sợ, tò mò, kích động hoặc thúc giục phải hành động ngay, người dùng càng cần kiểm chứng kỹ trước khi tin, bình luận hay chia sẻ.

Với sự phát triển của mạng xã hội, báo chí không còn là kênh thông tin độc quyền

Chia sẻ thông tin trên mạng cũng phải tuân thủ pháp luật

Không gian mạng không phải là môi trường nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật. Việc tạo lập, đăng tải, chia sẻ thông tin phải gắn với trách nhiệm của mỗi tổ chức, cá nhân và không được xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, cơ quan, tổ chức và người khác.

Từ ngày 01/7/2026, Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 có hiệu lực thi hành, tạo khuôn khổ pháp lý về bảo đảm an ninh mạng, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên không gian mạng. Luật có các quy định liên quan đến phòng ngừa, xử lý hành vi bịa đặt, vu khống, thông tin sai sự thật và các hành vi xâm phạm an ninh mạng.

Đối với các hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật trên mạng xã hội, tùy tính chất, mức độ và hậu quả, người vi phạm có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật. Hệ thống chế tài xử phạt hiện hành có Nghị định số 15/2020/NĐ-CP và các quy định sửa đổi, bổ sung có liên quan; đồng thời, cơ quan chức năng đang tiếp tục hoàn thiện quy định pháp luật để đáp ứng những vấn đề mới phát sinh từ AI, deepfake và các hình thức giả mạo trên không gian mạng.

Trường hợp hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định. Vì vậy, suy nghĩ “chỉ chia sẻ lại”, “không phải mình tạo ra thông tin” không đồng nghĩa với việc người dùng được miễn trách nhiệm trong mọi trường hợp.

Mỗi lượt đăng tải, bình luận hay chia sẻ đều cần đi kèm ý thức về tác động của thông tin đối với người khác và cộng đồng.

Kiểm chứng trước khi tin, cân nhắc trước khi chia sẻ

Để hạn chế nguy cơ trở thành nạn nhân hoặc vô tình góp phần phát tán thông tin sai sự thật, người sử dụng mạng xã hội cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin:

• Kiểm tra nguồn phát: ưu tiên thông tin từ cơ quan Đảng, Nhà nước, cơ quan báo chí chính thống, cổng thông tin điện tử của cơ quan chức năng và những nguồn có thể xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm.
• Đối chiếu nhiều nguồn: không kết luận chỉ dựa vào một bài đăng, ảnh chụp màn hình, đoạn video hoặc nội dung được chuyển tiếp trong nhóm mạng xã hội.
• Cảnh giác với nội dung bất thường: đặc biệt là hình ảnh, video, giọng nói có dấu hiệu giả mạo; nội dung giật gân, kích động hoặc yêu cầu chuyển tiền, cung cấp mã xác thực, thông tin cá nhân trong thời gian gấp.
• Không chia sẻ khi chưa kiểm chứng: nếu chưa xác định được nguồn gốc hoặc tính chính xác, việc không tiếp tục phát tán là lựa chọn an toàn và có trách nhiệm.
• Thông báo khi phát hiện dấu hiệu vi phạm: chủ động sử dụng chức năng báo cáo của nền tảng hoặc cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng khi phát hiện tài khoản, nội dung có dấu hiệu giả mạo, lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật.

Đặc biệt, khi tiếp nhận thông tin liên quan đến chủ trương, chính sách, tình hình an ninh, trật tự, thiên tai, dịch bệnh và những vấn đề có tác động lớn đến cộng đồng, người dân cần chủ động kiểm tra tại các nguồn thông tin chính thức trước khi bình luận hoặc chia sẻ.

Trong môi trường số, kỹ năng nhận diện và kiểm chứng thông tin ngày càng trở thành kỹ năng cần thiết đối với mỗi người. Một vài phút kiểm tra nguồn tin có thể giúp tránh những quyết định sai lầm, hạn chế việc phát tán nội dung không chính xác và bảo vệ chính mình trước các thủ đoạn giả mạo trên không gian mạng.

Công nghệ càng phát triển, trách nhiệm của người sử dụng càng cần được nâng cao. Mỗi người dân hãy trở thành một người dùng mạng xã hội tỉnh táo, có trách nhiệm, tuân thủ pháp luật; kiểm chứng trước khi tin, cân nhắc trước khi chia sẻ, cùng góp phần xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh và văn minh.

Phòng an ninh nội địa