Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy, cùng với việc mua bán, trao đổi vũ khí trực tiếp, các đối tượng có thể tìm cách chia nhỏ từng công đoạn, đặt gia công riêng lẻ các chi tiết tại nhiều cơ sở cơ khí hoặc lợi dụng dịch vụ bưu chính, vận tải, giao nhận hàng hóa để che giấu việc vận chuyển. Vì vậy, nâng cao cảnh giác ngay từ khâu tiếp nhận đơn hàng không chỉ giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh phòng ngừa rủi ro pháp lý mà còn góp phần ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa.

Các tang vật thu giữ trong một số vụ án

Một đơn hàng cơ khí bất thường có thể tiềm ẩn rủi ro pháp lý

Theo Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ số 42/2024/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 118/2025/QH15, súng bắn đạn ghém, súng nén khí, súng nén hơi và đạn sử dụng cho các loại súng này thuộc danh mục theo quy định được xác định là vũ khí quân dụng. Pháp luật nghiêm cấm việc chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, mua bán, sửa chữa, hoán cải, sử dụng trái phép vũ khí.

Đáng lưu ý đối với các cơ sở gia công cơ khí, Bộ Công an đã cảnh báo các linh kiện cơ bản để tạo nên súng như thân súng, nòng súng, bộ phận cò, bộ phận khóa nòng, kim hỏa cũng thuộc nhóm được pháp luật quản lý chặt chẽ. Hành vi chế tạo, tàng trữ, mua bán, vận chuyển trái phép vũ khí quân dụng có thể bị xử lý hình sự theo Điều 304 Bộ luật Hình sự.

Các xưởng tiện, phay, hàn, gia công kim loại, CNC... phục vụ rất nhiều nhu cầu sản xuất chính đáng. Tuy nhiên, chính khả năng gia công chính xác của máy móc cũng có thể bị đối tượng xấu lợi dụng. Thủ đoạn đáng chú ý là không đặt chế tạo hoàn chỉnh một sản phẩm tại cùng một nơi mà chia nhỏ thành nhiều chi tiết, giao cho các cơ sở khác nhau thực hiện; cung cấp bản vẽ hoặc mẫu nhưng không giải thích rõ công dụng; khai báo sản phẩm là linh kiện máy móc, phụ tùng dân dụng hoặc né tránh cung cấp thông tin về mục đích sử dụng.

Vì vậy, chủ cơ sở và người trực tiếp nhận đơn hàng cần thận trọng trước những yêu cầu gia công có dấu hiệu bất thường, nhất là khi khách hàng không giải thích được công năng của sản phẩm, thông tin cung cấp thiếu thống nhất, yêu cầu giữ bí mật bất thường hoặc đặt nhiều chi tiết có hình dạng, kết cấu khiến cơ sở nghi ngờ có liên quan đến vũ khí.

Không nên vì giá trị đơn hàng hoặc lợi nhuận trước mắt mà bỏ qua những dấu hiệu nghi vấn. Khi chưa xác định được tính hợp pháp và mục đích sử dụng của sản phẩm, cơ sở cần chủ động từ chối thực hiện và thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất khi phát hiện dấu hiệu liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật.

Đừng để dịch vụ bưu chính, vận tải trở thành khâu trung chuyển

Do lượng hàng hóa lớn, nhiều chủng loại, luân chuyển liên tục qua nhiều địa bàn, hoạt động bưu chính, vận tải và giao nhận cũng có nguy cơ bị các đối tượng lợi dụng để vận chuyển vũ khí, linh kiện vũ khí dưới vỏ bọc hàng hóa thông thường.

Thực tế, lực lượng Công an đã phát hiện nhiều trường hợp mua bán, trao đổi súng, đạn qua mạng xã hội, sau đó tìm cách giao nhận, vận chuyển nhằm che giấu hành vi. Những vụ việc này đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp và nhân viên trực tiếp tiếp nhận hàng hóa phải tuân thủ đầy đủ quy trình, không vì sức ép thời gian, số lượng đơn hàng hoặc doanh thu mà bỏ qua những dấu hiệu bất thường.

Doanh nghiệp bưu chính, vận tải, đơn vị giao nhận cần chú ý kiểm tra thông tin người gửi, người nhận và nội dung khai báo theo quy định; cảnh giác khi thông tin về hàng hóa thiếu rõ ràng, không phù hợp với thực tế hoặc người gửi né tránh cung cấp thông tin cần thiết. Khi có căn cứ cho thấy hàng hóa thuộc diện cấm hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cần dừng việc tiếp nhận, vận chuyển và phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý.

Ảnh minh họa

Cảnh giác không có nghĩa là mặc nhiên quy trách nhiệm

Doanh nghiệp, hộ kinh doanh cũng cần hiểu đúng để tránh tâm lý lo ngại không cần thiết. Việc một cơ sở từng tiếp nhận gia công một chi tiết hoặc một doanh nghiệp vận tải đã vận chuyển một kiện hàng sau đó được xác định có liên quan đến vũ khí không đồng nghĩa với việc cơ sở, doanh nghiệp đó mặc nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự.

Trách nhiệm pháp lý phải được xem xét căn cứ vào hành vi cụ thể, nhận thức, ý chí, mức độ tham gia và các yếu tố cấu thành theo quy định của pháp luật. Điều 304 Bộ luật Hình sự quy định trách nhiệm đối với các hành vi chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự.

Chính vì vậy, biện pháp phòng ngừa tốt nhất đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh là xây dựng quy trình tiếp nhận đơn hàng và hàng hóa rõ ràng, lưu giữ thông tin cần thiết, nâng cao nhận thức pháp luật cho người lao động và chủ động trao đổi với cơ quan chức năng ngay khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn.

5 việc doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần thực hiện

Một là, rà soát quy trình tiếp nhận đơn hàng, gia công, giao nhận và vận chuyển; quản lý, lưu giữ thông tin khách hàng, đơn hàng theo đúng quy định.

Hai là, nâng cao trách nhiệm của người trực tiếp tiếp nhận đơn hàng, nhân viên kỹ thuật, nhân viên giao nhận và lái xe; thường xuyên phổ biến các quy định pháp luật liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ.

Ba là, đặc biệt cảnh giác với những đơn hàng gia công chi tiết kim loại không rõ công năng, người đặt hàng không cung cấp được mục đích sử dụng hợp lý hoặc có biểu hiện che giấu, cung cấp thông tin không thống nhất.

Bốn là, không tiếp nhận gia công, mua bán, vận chuyển sản phẩm, linh kiện khi có dấu hiệu liên quan đến vũ khí mà chưa xác định được tính hợp pháp; không vì lợi nhuận hoặc doanh thu mà bỏ qua các dấu hiệu nghi vấn.

Năm là, khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, không tự ý che giấu, tiêu hủy hoặc tiếp tục chuyển giao hàng hóa; cần kịp thời thông báo và phối hợp với cơ quan Công an nơi gần nhất để được hướng dẫn, xử lý theo quy định.

Chủ động nhận diện rủi ro, kiểm soát chặt chẽ từ khâu nhận đơn đến giao hàng là cách thiết thực để doanh nghiệp, hộ kinh doanh tự bảo vệ mình, bảo vệ hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp, đồng thời không để tội phạm lợi dụng biến một cơ sở kinh doanh bình thường thành “mắt xích” trong hoạt động chế tạo, mua bán, vận chuyển trái phép vũ khí.

Phòng Cảnh sát hình sự.