Khi thông tin sai lệch tìm “điểm bám”
Trước cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, Công an tỉnh Lâm Đồng phát hiện ông L.Đ.C, trú tại xã Hòa Ninh, sử dụng tài khoản Facebook cá nhân chia sẻ một video từ fanpage “Chân dung…”.
Theo bài viết “Công an tỉnh Lâm Đồng xử lý trường hợp chia sẻ thông tin giả mạo do AI tạo ra nhằm xuyên tạc công tác bầu cử” của Phòng An ninh mạng video này được tạo bằng trí tuệ nhân tạo, sử dụng trái phép hình ảnh lãnh đạo Đảng, Nhà nước nhằm xuyên tạc, bôi nhọ, hạ uy tín.
Qua làm việc, ông L.Đ.C thừa nhận đã chia sẻ nội dung do thiếu hiểu biết, không kiểm chứng thông tin; sau đó tự nguyện gỡ bỏ và cam kết không tái phạm.
Công an tỉnh Lâm Đồng làm việc với trường hợp chia sẻ video giả mạo do AI tạo ra liên quan công tác bầu cử.
Một vụ việc khác được ghi nhận ngay tại cơ sở. Ngày 2/6/2026, Công an xã Đức Linh phát hiện tài khoản Facebook “Đ.T.” do ông Đ.Đ.T., trú tại địa phương, sử dụng để chia sẻ một bài viết chứa thông tin sai lệch về việc triển khai xăng E10 từ trang “Việt Tân”. Theo tài liệu xác minh của Công an xã Đức Linh, bài viết đã lợi dụng thời điểm xăng E10 được đưa vào sử dụng để xuyên tạc chủ trương của Đảng, Nhà nước, gây tâm lý hoang mang trong người dân và doanh nghiệp. Ông Đ.Đ.T. được mời làm việc, tuyên truyền và nhắc nhở về trách nhiệm khi chia sẻ thông tin trên mạng xã hội.
Hai trường hợp trên cho thấy, thông tin sai lệch thường tìm “điểm bám” ở những sự kiện, chủ trương đang được dư luận quan tâm, rồi sử dụng công nghệ để giả mạo hoặc cắt ghép, suy diễn. Khi thật - giả đan xen, người dùng dễ nhầm lẫn và chia sẻ khi chưa kiểm chứng, khiến thông tin sai lệch tiếp tục lan rộng.
Tháng 8/2026, khi các địa phương rà soát phương án sắp xếp mạng lưới trường học, nhiều phụ huynh lo lắng con em sẽ học ở đâu, việc đi lại thế nào. Đây là những băn khoăn chính đáng, gắn liền với quyền lợi của học sinh và từng gia đình.
Theo bài “Cảnh giác với luận điệu xuyên tạc về chủ trương sắp xếp trường học”, đăng trên Báo Lâm Đồng ngày 8/8/2026, một số tài khoản đã cho rằng việc sắp xếp đồng nghĩa với “đóng cửa trường vùng sâu”, “cắt giảm giáo viên hàng loạt” hoặc nhằm “chia chác lợi ích”. Trong khi đó, phương án của tỉnh lúc ấy vẫn đang được rà soát; khoảng cách, điều kiện đi lại và quyền học tập của học sinh được xác định là những tiêu chí ưu tiên.
Câu chuyện vận hành chính quyền địa phương hai cấp cũng cho thấy cách thông tin xuyên tạc khai thác những khó khăn có thật. Theo bài “Từ thực tiễn Lâm Đồng bác bỏ luận điệu xuyên tạc chính quyền địa phương 2 cấp”, đăng trên Báo Lâm Đồng ngày 27/8/2026, sau hơn một năm triển khai, bộ máy mới từng bước ổn định nhưng vẫn còn những khó khăn cần tháo gỡ. Một số đối tượng đã lợi dụng những khó khăn trong quá trình chuyển tiếp để suy diễn rằng việc sắp xếp làm “phình to” khoảng cách với người dân, chính quyền hai cấp khó vận hành hoặc việc tinh gọn bộ máy chỉ là thay đổi hình thức.
Những băn khoăn về quyền học tập hay những khó khăn trong quá trình vận hành bộ máy đều cần được lắng nghe, nhận diện và tháo gỡ. Ranh giới xuất hiện khi một vấn đề riêng lẻ bị tách khỏi bối cảnh, phóng đại và sử dụng để phủ nhận toàn bộ chủ trương.
Không chỉ khai thác những băn khoăn hay khó khăn có thật, thông tin sai lệch còn xuất hiện qua việc gán cho một vụ việc cụ thể những hàm ý không có căn cứ. Theo bài “Thông tin chính thức vụ gây thương tích tại trường học ở xã Thạnh An”, đăng trên Báo Công an nhân dân ngày 7/9/2026, một nam sinh đã khiến năm học sinh cùng trường bị thương; cơ quan Công an đang tiếp tục điều tra, làm rõ vụ việc.
Tài liệu do cơ quan chức năng cung cấp cho thấy, trong khi vụ việc đang được xác minh, trang Facebook “Sài Gòn Thời Báo - Sai Gon Times” đã đăng lại thông tin và gắn thêm một dòng chữ mang hàm ý chính trị. Cách gán ghép này dẫn dắt người đọc theo hướng quy chụp, trong khi thông tin chính thức của Công an TP Hồ Chí Minh không xác lập mối liên hệ như vậy.
Ảnh chụp bài đăng gắn thêm hàm ý chính trị về vụ việc tại xã Thạnh An
Từ những trường hợp trên có thể thấy, thông tin xuyên tạc “bám” vào thực tế theo nhiều cách: tạo dựng nội dung giả mạo quanh một sự kiện đang được quan tâm; khai thác những băn khoăn, khó khăn có thật; hoặc lấy một vụ việc cụ thể rồi cắt khỏi bối cảnh, gắn thêm hàm ý và quy chụp.
Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị đặt nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tổng thể công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Trong môi trường số, nhiệm vụ ấy được đặt ra trực tiếp ngay trong dòng thông tin hằng ngày mà người dân tiếp nhận và chia sẻ.
Khi “gặp đâu gỡ đó” không còn theo kịp dòng tin
Nếu chỉ bắt đầu xử lý sau khi thông tin xấu, tin đồn đã lan truyền, phản ứng dù đúng cũng có thể rơi vào thế chậm một nhịp.
Một vụ việc vừa xảy ra, hình ảnh và bình luận đã xuất hiện; một chủ trương vừa công bố lập tức nhận về nhiều câu hỏi; thậm chí, sự việc còn đang xác minh đã bị diễn giải và lan truyền như một kết luận.
Thông tin chính thống phải được kiểm chứng và chịu trách nhiệm trước khi công bố. Nhưng khoảng chênh giữa tốc độ lan truyền với khả năng nhận diện, xác minh và phản hồi chính là nơi tin đồn, suy diễn có thể chen vào. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là phản ứng nhanh mà còn phải nhận diện đúng.
Không phải mọi tiếng nói khác biệt trên mạng đều là chống phá.
Trước mỗi luồng thông tin, cần phân biệt: phản ánh có căn cứ để tiếp nhận, xử lý; thông tin chưa đầy đủ để giải thích, làm rõ; nội dung xuyên tạc, thao túng có tổ chức để nhận diện và đấu tranh. Nếu không phân loại đúng, chúng ta có thể chậm trước thông tin xấu nhưng lại vội vàng trước những băn khoăn chính đáng.
Gần dân để kịp thời lắng nghe những băn khoăn ngay từ cơ sở
Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị ngày 3/9/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Phải coi không gian mạng là địa bàn trọng yếu của công tác tư tưởng và là kênh lắng nghe Nhân dân”.
“Đấu tranh” và “lắng nghe”, vì thế, không phải hai nhiệm vụ tách biệt. Lắng nghe để nhận diện những vấn đề có thật đang bị lợi dụng; đấu tranh để bóc tách phần xuyên tạc khỏi những băn khoăn chính đáng. Định hướng thông tin chỉ có sức thuyết phục khi đi cùng đối thoại, giải đáp và xử lý điều người dân quan tâm.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng chỉ rõ: “Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”. Khi đời sống xã hội hiện diện trên môi trường số, “gần dân” cũng có thêm một không gian mới. Những bài viết, bình luận, phản ánh trên mạng có thể là tín hiệu về tâm tư và những vấn đề đang nảy sinh từ thực tiễn.
Lắng nghe trên không gian mạng không chỉ để nắm bắt “nhịp thở” của dư luận, mà còn để nhận ra những tín hiệu sớm từ đời sống, từ đó kịp thời đối thoại, giải thích và tổ chức xử lý trước khi băn khoăn dồn tụ thành điểm nóng. Khi những câu hỏi chính đáng được trả lời, vướng mắc thực tế được tháo gỡ, khoảng trống cho tin đồn và thông tin xuyên tạc cũng dần thu hẹp.
Điểm nghẽn, vì thế, không hẳn nằm ở việc thiếu thông tin, mà ở cả hai chiều của dòng thông tin: thông tin đúng có đến đúng lúc người dân cần và những điều người dân đang nói có đến đủ sớm với cấp ủy, chính quyền hay không.
Đổi nhịp trước dòng chảy mới
Từ những “điểm nóng” trên không gian mạng có thể thấy độ vênh giữa tốc độ vận động của đời sống số và phương thức nắm bắt, định hướng thông tin. Nhận diện chậm có thể kéo theo phản hồi chậm và làm mất đi cơ hội giải quyết vấn đề từ sớm.
Tại buổi làm việc về Đề án chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng và Chiến lược chuyển đổi số công tác tư tưởng ngày 15/6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu chuyển mạnh từ bị động sang chủ động, từ xử lý sau sự việc sang định hướng từ sớm, từ xa; đồng thời nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo là công cụ rất quan trọng nhưng không thay thế được bản lĩnh chính trị, nền tảng lý luận, đạo đức cách mạng, năng lực đối thoại, trách nhiệm nêu gương và sức thuyết phục của cán bộ, đảng viên”.
Trong kỷ nguyên số, công tác tư tưởng không chỉ là cung cấp thông tin và đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, mà còn phải kịp thời nắm bắt tâm tư, giải đáp băn khoăn, tăng cường đối thoại và tham mưu giải quyết những vấn đề nảy sinh từ đời sống.
Đổi mới phương thức, vì thế, không phải là chạy theo tốc độ của mạng xã hội, mà là nhận diện vấn đề sớm hơn, phân loại thông tin chính xác hơn, lắng nghe đầy đủ hơn và chuyển những tín hiệu từ đời sống thành quyết sách, hành động cụ thể. Đó là điều kiện để công tác tư tưởng không chỉ theo kịp nhịp vận động của đời sống số mà còn giữ vững vai trò định hướng trong dòng chảy ấy. (Còn tiếp).
Thực hiện: Vũ Thị Thắng