Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 quy định về nguyên tắc, trình tự, thủ tục thi hành các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự gồm: tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú; đồng thời quy định tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn, mô hình của cơ quan quản lý, cơ quan thi hành; quyền, nghĩa vụ của người bị tạm giữ, người bị tạm giam, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Điểm đáng chú ý là Luật đã mở rộng phạm vi điều chỉnh so với Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015 bằng việc bổ sung chế định thi hành biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú. Đây là nội dung có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, bởi biện pháp này không phải là hình phạt, mà là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự nhằm bảo đảm sự có mặt của người bị áp dụng theo giấy triệu tập của cơ quan có thẩm quyền tố tụng. Việc luật hóa đầy đủ trình tự, thủ tục thi hành biện pháp này giúp các cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý rõ ràng trong quản lý, theo dõi, đồng thời giúp người dân hiểu đúng quyền và nghĩa vụ của mình khi bị áp dụng biện pháp ngăn chặn.

Những điểm mới nổi bật của Luật

Mở rộng phạm vi điều chỉnh, đưa “cấm đi khỏi nơi cư trú” vào khuôn khổ thi hành thống nhất

Trước đây, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015 chủ yếu điều chỉnh việc thi hành tạm giữ, tạm giam. Luật năm 2025 bổ sung toàn bộ Chương VII, từ Điều 38 đến Điều 44, quy định riêng về thi hành biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú. Nội dung này bao gồm việc gửi lệnh, phổ biến quyền và nghĩa vụ, trình diện, lập hồ sơ quản lý, theo dõi, giải quyết trường hợp vắng mặt, thay đổi nơi cư trú, nơi làm việc, lao động, học tập và xử lý vi phạm nghĩa vụ.

Theo Luật, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú là người bị hạn chế quyền đi lại ngoài phạm vi địa bàn xã, phường, đặc khu nơi cư trú hoặc phạm vi địa bàn đơn vị quân đội quản lý, trong thời hạn theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, nhằm bảo đảm sự có mặt theo giấy triệu tập của cơ quan có thẩm quyền tố tụng. Việc xác định rõ phạm vi này giúp cơ quan chức năng quản lý minh bạch hơn, người dân cũng dễ hiểu, dễ chấp hành hơn.

Làm rõ vai trò của chính quyền cơ sở và Công an cấp xã

Luật quy định Ủy ban nhân dân cấp xã, Công an cấp xã và đơn vị quân đội được giao quản lý, theo dõi người bị cấm đi khỏi nơi cư trú là cơ quan, đơn vị được giao một số nhiệm vụ thi hành biện pháp ngăn chặn này. Trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày nhận được lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú, người bị áp dụng biện pháp phải trình diện Trưởng Công an cấp xã nơi cư trú hoặc đơn vị quân đội được giao quản lý, theo dõi, trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.

Công an cấp xã có trách nhiệm trực tiếp giúp Ủy ban nhân dân cấp xã tiếp nhận, tổ chức quản lý, theo dõi; yêu cầu người bị cấm đi khỏi nơi cư trú thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết; lập biên bản vi phạm; giải quyết việc vắng mặt, thay đổi nơi cư trú, làm việc, lao động, học tập; thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện vi phạm. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao vai trò của Công an cơ sở trong quản lý địa bàn, phòng ngừa bỏ trốn, tiếp tục phạm tội hoặc cản trở hoạt động tố tụng.

Bảo đảm quyền con người, quyền công dân và tính nhân đạo trong thi hành tạm giữ, tạm giam

Một trong những nguyên tắc xuyên suốt của Luật là tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; bảo đảm quyền con người, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Luật nghiêm cấm tra tấn, truy bức, dùng nhục hình, các hình thức đối xử tàn bạo, vô nhân đạo, hạ nhục con người hoặc bất kỳ hình thức nào khác xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, người bị tạm giam, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú.

Người bị tạm giữ, người bị tạm giam được bảo vệ an toàn tính mạng, thân thể, tài sản, được tôn trọng danh dự, nhân phẩm; được phổ biến quyền, nghĩa vụ và nội quy cơ sở giam giữ; được bảo đảm chế độ ăn, ở, mặc, đồ dùng sinh hoạt cá nhân, chăm sóc y tế, sinh hoạt tinh thần, gửi, nhận thư, sách, báo, tài liệu, nhận quà; được gặp người thân thích, người bào chữa, tiếp xúc lãnh sự, tiếp xúc với tổ chức nhân đạo; được khiếu nại, tố cáo và được bồi thường thiệt hại nếu bị giam, giữ trái pháp luật.

Luật cũng dành các quy định riêng đối với người dưới 18 tuổi, phụ nữ có thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi, như bố trí giam giữ riêng đối với người dưới 18 tuổi, tăng số lần thăm gặp so với người từ đủ 18 tuổi trở lên, bảo đảm chế độ chăm sóc y tế, đăng ký khai sinh và cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ em sinh ra trong cơ sở giam giữ. Những quy định này thể hiện rõ chính sách nhân đạo của Đảng, Nhà nước ta và yêu cầu bảo vệ nhóm yếu thế trong hoạt động tư pháp.

Tăng cường quản lý bằng hồ sơ, dữ liệu và ứng dụng khoa học, công nghệ

Luật bổ sung nguyên tắc ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú. Khi tiếp nhận người bị tạm giữ, người bị tạm giam, cơ sở giam giữ phải lập danh bản, chỉ bản, cập nhật, lưu trữ thông tin; trường hợp chưa có thông tin trong Cơ sở dữ liệu căn cước thì thu thập sinh trắc học gồm mống mắt, ADN, giọng nói để chia sẻ cho cơ quan quản lý căn cước cập nhật, điều chỉnh vào Cơ sở dữ liệu căn cước.

Luật cũng quy định Cơ sở dữ liệu về thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú do Bộ Công an thống nhất quản lý, là bộ phận của Cơ sở dữ liệu quốc gia về thông tin phòng, chống tội phạm, phục vụ công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Đây là bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số, góp phần nâng cao tính chính xác, kịp thời, liên thông trong quản lý, phục vụ điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.

Tăng cường kiểm sát, giám sát, khiếu nại, tố cáo

Luật quy định Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú. Viện kiểm sát có quyền kiểm sát tại cơ sở giam giữ, kiểm sát hồ sơ, hỏi người bị tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú; quyết định trả tự do ngay cho người bị tạm giữ, tạm giam không có căn cứ, trái pháp luật; hủy bỏ biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú không có căn cứ và trái pháp luật.

Người bị tạm giữ, người bị tạm giam, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có quyền khiếu nại đối với quyết định, hành vi trái pháp luật xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình; mọi người có quyền tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú. Quy định này góp phần phòng ngừa sai phạm, bảo đảm mọi hoạt động quản lý, thi hành biện pháp ngăn chặn được đặt dưới sự kiểm soát của pháp luật.

Kết luận và thông điệp tuyên truyền

Trước hết, người dân cần hiểu đúng rằng tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú là các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự, được thi hành theo lệnh, quyết định của cơ quan, người có thẩm quyền và phải tuân thủ nghiêm quy định của pháp luật. Mọi hành vi giam giữ người trái pháp luật, trả tự do trái pháp luật, cản trở quyền thăm gặp, quyền bào chữa, quyền trợ giúp pháp lý, tiếp xúc lãnh sự, khiếu nại, tố cáo đều bị nghiêm cấm.

Đối với người bị cấm đi khỏi nơi cư trú, cần chấp hành nghiêm các nghĩa vụ: trình diện Trưởng Công an cấp xã hoặc đơn vị quân đội được giao quản lý; chấp hành cam kết; chịu sự quản lý, theo dõi; không đi khỏi phạm vi địa bàn xã, phường, đặc khu hoặc phạm vi địa bàn do đơn vị quân đội quản lý nếu không được phép, trừ trường hợp bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan; có mặt theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền; không vi phạm pháp luật. Khi cần vắng mặt vì lý do lao động, học tập hoặc lý do chính đáng khác, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú phải có đơn xin phép và chỉ được đi khi có sự đồng ý của người ra lệnh; thời gian vắng mặt mỗi lần không quá 30 ngày, trừ trường hợp điều trị bệnh theo chỉ định của bác sĩ và có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Đối với thân nhân người bị tạm giữ, tạm giam, cần thực hiện đúng quy định khi thăm gặp, gửi quà, gửi thư, sách, báo, tài liệu; không đưa đồ vật cấm vào khu vực giam giữ; tôn trọng nội quy cơ sở giam giữ và hướng dẫn của cán bộ thực thi nhiệm vụ. Người bị tạm giữ được gặp người thân thích 01 lần trong thời gian tạm giữ và 01 lần trong mỗi lần gia hạn tạm giữ; người bị tạm giam được gặp người thân thích 01 lần trong 01 tháng, thời gian mỗi lần gặp không quá 01 giờ, trường hợp tăng thêm số lần gặp hoặc người gặp không phải là người thân thích thì phải được cơ quan đang thụ lý vụ án đồng ý.

Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 là bước hoàn thiện quan trọng của pháp luật tố tụng hình sự và thi hành các biện pháp ngăn chặn. Luật vừa tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, vừa đặt yêu cầu bảo đảm quyền con người, quyền công dân, tính nhân đạo, minh bạch và trách nhiệm giải trình ở vị trí trung tâm.

Mỗi cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động và Nhân dân trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng cần chủ động tìm hiểu, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, phối hợp với lực lượng Công an và các cơ quan chức năng trong quá trình tổ chức thực hiện Luật. Khi hiểu đúng, chấp hành nghiêm và cùng giám sát việc thực thi pháp luật, mỗi người dân sẽ góp phần xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, nhân văn; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân; giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh.

Phòng Cảnh sát kinh tế