Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Trong bối cảnh đó, Nghị định số 393/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm tạo điều kiện thuận lợi thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là các chuyên gia đầu ngành và nhân lực trong lĩnh vực công nghệ chiến lược; đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính, bổ sung các tiêu chí xác định chuyên gia, trường hợp không thuộc diện cấp giấy phép lao động và quy định cụ thể hơn trách nhiệm của người sử dụng lao động. Những điểm mới đáng chú ý của Nghị định gồm:

Những điểm mới của Nghị định số 393/2026/NĐ-CP quy định về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam

Xác định rõ phạm vi, điều kiện của từng hình thức làm việc

Nghị định số 393/2026/NĐ-CP quy định cụ thể các khái niệm, hình thức làm việc của người lao động nước ngoài tại Việt Nam, gồm: Di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp; hiện diện thương mại; tình nguyện viên; nhà cung cấp dịch vụ theo hợp đồng; người lao động nước ngoài là nhà quản lý, giám đốc điều hành, chuyên gia và lao động kỹ thuật vào Việt Nam làm việc ngắn hạn; người lao động nước ngoài được điều chuyển từ cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp ở nước ngoài sang Việt Nam làm việc.

Việc quy định rõ các khái niệm, hình thức làm việc góp phần xác định đối tượng và điều kiện áp dụng đối với từng trường hợp.

Quy định về chuyên gia, bổ sung các tiêu chí gắn với công nghệ chiến lược và bảng xếp hạng đại học quốc tế

Theo khoản 3 Điều 4 Nghị định số 393/2026/NĐ-CP, chuyên gia được xác định theo sáu nhóm điều kiện:

1. Có bằng đại học trở lên hoặc tương đương và ít nhất 02 năm kinh nghiệm làm việc phù hợp với vị trí dự kiến.

2. Có bằng đại học trở lên thuộc chuyên ngành trong Danh mục công nghệ chiến lược, Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược.

3. Có bằng đại học loại giỏi trở lên thuộc các ngành khoa học, công nghệ tại cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 500 cơ sở hàng đầu thế giới theo bảng xếp hạng QS, Times Higher Education, Shanghai Ranking hoặc U.S. News & World Report công bố trong 03 năm gần nhất và có ít nhất 01 năm kinh nghiệm làm việc.

4. Chuyên gia trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao.

5. Chuyên gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học, trao đổi học thuật tại cơ sở giáo dục đáp ứng điều kiện theo quy định của Chính phủ.

6. Người có ít nhất 05 năm kinh nghiệm làm việc phù hợp với vị trí dự kiến.

Các quy định này bổ sung tiêu chí xác định chuyên gia gắn với những lĩnh vực ưu tiên phát triển, đặc biệt là công nghệ chiến lược. Đồng thời, việc bổ sung tiêu chí về trình độ đào tạo, xếp hạng cơ sở giáo dục đại học và kinh nghiệm làm việc góp phần tạo cơ sở xem xét, đánh giá chuyên môn của người lao động nước ngoài.

Bổ sung các trường hợp người lao động nước ngoài không thuộc diện cấp giấy phép lao động từ 15 lên 18 trường hợp

Điều 8 Nghị định số 393/2026/NĐ-CP bổ sung 03 trường hợp không thuộc diện cấp giấy phép lao động, gồm:

- Người được cấp thẻ miễn thị thực đặc biệt theo Nghị định số 221/2025/NĐ-CP quy định về việc miễn thị thực có thời hạn cho người nước ngoài thuộc diện đối tượng đặc biệt cần ưu đãi phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

- Chuyên gia làm việc trong lĩnh vực thuộc Danh mục công nghệ chiến lược, Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược và thân nhân của họ.

- Người được thu hút theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo.

Đồng thời, khoản 14 Điều 8 quy định cụ thể hơn về người nước ngoài làm việc tại các cơ sở giáo dục, gồm các trường hợp:

- Tham gia giảng dạy, nghiên cứu, chuyển giao chương trình giáo dục quốc tế.

- Tham gia chương trình, dự án hợp tác về giáo dục và đào tạo giữa cơ sở giáo dục nước ngoài và cơ sở giáo dục tại Việt Nam thông qua văn bản hợp tác, chương trình liên kết đào tạo.

- Có trình độ thạc sĩ trở lên trong các lĩnh vực STEM, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, tài chính, kinh tế, quản trị kinh doanh, tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại cơ sở giáo dục.

- Có trình độ tiến sĩ, tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học.

- Có chức danh giáo sư, phó giáo sư, tham gia giảng dạy, nghiên cứu, trao đổi học thuật tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học.

Việc bổ sung, cụ thể hóa các trường hợp không thuộc diện cấp giấy phép lao động nhằm tạo điều kiện thu hút chuyên gia, nhân lực có trình độ chuyên môn cao trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, giáo dục và đào tạo.

Bổ sung trường hợp cấp lại giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động và giấy phép lao động

Khoản 3 Điều 12 Nghị định số 393/2026/NĐ-CP quy định: “Trường hợp có sự thay đổi trụ sở, chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh hoặc văn phòng điều hành của nhà thầu nước ngoài nơi người lao động đã được cấp giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động thì thực hiện thủ tục cấp lại giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động”.

Tương tự, khoản 3 Điều 24 quy định: “Trường hợp có sự thay đổi trụ sở, chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh hoặc văn phòng điều hành của nhà thầu nước ngoài nơi người lao động đã được cấp giấy phép lao động thì thực hiện thủ tục cấp lại giấy phép lao động”.

Như vậy, Nghị định bổ sung quy định về cấp lại giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động và giấy phép lao động đối với các trường hợp thay đổi địa điểm hoạt động được nêu tại các điều khoản trên.

Thay đổi quy định liên quan đến hồ sơ cấp giấy phép lao động

Nghị định số 393/2026/NĐ-CP điều chỉnh thành phần hồ sơ cấp giấy phép lao động theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Theo đó, thay vì phải nộp hộ chiếu còn thời hạn, người lao động nước ngoài chỉ cần nộp bản sao trang nhân thân của hộ chiếu còn thời hạn.

Đối với các giấy tờ khác, Nghị định quy định việc sử dụng bản chính hoặc bản sao được chứng thực đối với các loại giấy tờ tương ứng, gồm: Giấy chứng nhận sức khỏe hoặc giấy khám sức khỏe; phiếu lý lịch tư pháp hoặc phiếu lý lịch tư pháp điện tử; giấy tờ chứng minh hình thức làm việc và các giấy tờ có liên quan theo quy định.

Việc điều chỉnh thành phần và hình thức giấy tờ nhằm giảm yêu cầu về hồ sơ, tạo thuận lợi cho người lao động nước ngoài và người sử dụng lao động trong quá trình thực hiện thủ tục.

Bổ sung các trường hợp thu hồi giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động

Nghị định số 393/2026/NĐ-CP quy định cụ thể hơn về các trường hợp thu hồi giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động so với khoản 5 Điều 32 Nghị định số 219/2025/NĐ-CP, gồm:

- Người lao động nước ngoài bị trục xuất theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

- Người lao động nước ngoài bị tạm giữ, tạm giam hoặc thi hành án tù có thời hạn, tù chung thân, tử hình theo quy định của pháp luật về hình sự.

- Người lao động nước ngoài chết; bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mất tích hoặc đã chết.

Việc bổ sung các trường hợp nêu trên góp phần làm rõ căn cứ thu hồi giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động trong quá trình quản lý người lao động nước ngoài tại Việt Nam.

Quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động

Theo khoản 6 Điều 37 Nghị định số 393/2026/NĐ-CP, người sử dụng lao động có trách nhiệm:

Thực hiện các quy định về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam.

- Tuyển dụng, sử dụng người lao động nước ngoài bảo đảm an ninh quốc gia và an toàn xã hội, đáp ứng trực tiếp nhu cầu của người sử dụng lao động; không cho thuê lại lao động nước ngoài.

- Tuyển dụng người lao động nước ngoài bảo đảm yêu cầu về trình độ chuyên môn, kỹ thuật và kinh nghiệm làm việc, phù hợp, thống nhất với thông tin về vị trí công việc, hình thức làm việc, địa điểm làm việc và thời hạn làm việc trong thông báo tuyển dụng.

- Thực hiện quản lý thông tin về người lao động nước ngoài; báo cáo định kỳ hoặc đột xuất với cơ quan chức năng khi có sự thay đổi về việc sử dụng người lao động nước ngoài.

- Kê khai trung thực và chịu trách nhiệm trước pháp luật về hồ sơ đề nghị cấp giấy phép lao động, giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động.

Các quy định này góp phần làm rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động trong tuyển dụng, sử dụng và quản lý người lao động nước ngoài, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước trong lĩnh vực lao động.

Nghị định số 393/2026/NĐ-CP thể hiện chủ trương thu hút, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua việc điều chỉnh điều kiện, tiêu chí và thủ tục hành chính liên quan đến người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam. Người lao động nước ngoài và các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng lao động nước ngoài cần chủ động nghiên cứu, cập nhật các quy định mới để thực hiện đúng khi Nghị định có hiệu lực từ ngày 05/12/2026.

Phòng Quản lý xuất nhập cảnh